Chat with us, powered by LiveChat

ABN AMRO MeesPierson | Financial Focus

Circulaire economie: noodzakelijk én aantrekkelijk

Per jaar gebruiken we maar liefst een volle 30-tons vrachtwagen aan grondstoffen per persoon. Dat heeft een grote impact op de aarde. Daar komt nog bij dat de middenklasse tussen nu en 2030 met 3 miljard mensen toeneemt. Er komen meer rijkere mensen, die dus ook meer grondstoffen zullen consumeren. Het antwoord op deze uitdagingen is de circulaire economie.

Richard Kooloos, hoofd duurzaam bankieren bij ABN AMRO, hoort de doemverhalen dagelijks maar blijft optimistisch. Natuurlijk moeten er milieuen klimaatproblemen worden aangepakt, maar door serieus werk te maken van de circulaire economie liggen de zakelijke kansen voor het oprapen, terwijl we tegelijkertijd werken aan een betere wereld. Want van de circulaire economie wordt uiteindelijk iedereen beter.

De middenklasse, een belangrijke aanjager van consumptie, zal tussen nu en 2030 groeien van 1,8 miljard naar 4,9 miljard mensen in 2030. Als we onze planeet leefbaar willen houden, moeten we daar een oplossing voor verzinnen. Dit is geen houtje-touwtje milieubescherming, hier gaan zakelijke kansen hand in hand met duurzame oplossingen. Alleen al in Europa zal de transitie naar een circulaire economie in 2030 maar liefst €1.800.000.000.000 per jaar opleveren.

Urban mining

Smartphones en tablets zijn letterlijk een goudmijn. Er zit meer goud in een ton smartphones dan in een ton erts. Door urban mining worden goud en andere kostbare stoffen zoals palladium herwonnen. Dit is niet alleen efficiënter dan mijnen, maar veel van deze materialen zouden zonder urban mining verloren zijn gegaan in de verbrandingsoven.

Wat is circulaire economie?

Het is ten eerste belangrijk om helder te hebben wat er nu precies bedoeld wordt met ‘circulaire economie’. De term verwijst naar een andere manier van produceren. Richard Kooloos: ‘Eigenlijk ontwerp en produceer je met in je achterhoofd hoe een product aan het eind van zijn nuttige leven opnieuw gebruikt kan worden. Je buigt begin en einde naar elkaar toe en verschuift de focus van weggooien naar opnieuw gebruiken.’

‘Op dit moment leven we in een lineaire economie waarin je de stadia van maken, gebruiken en weggooien kunt onderscheiden. Dat is onhoudbaar.’ Een veelgehoord misverstand is dat ‘circulaire economie’ gewoon een hippere term is voor zoiets als ‘reycling’. Dat is precies dat: een misverstand.

Circulair denken omvat meer dan alleen recycling. Bij recycling wordt gekeken wat er aan het eind van het nuttige leven nog met een product gedaan kan worden. In een circulaire economie is daar in de ontwerpfase al over nagedacht. Het gaat erom de grondstoffen zo hoogwaardig mogelijk en circulair te gebruiken, van het begin tot het eind – niet alleen aan het eind.

Kooloos geeft een voorbeeld: ‘Een glazen fles is een hoogwaardiger product dan een hoopje glasscherven. Wij gooien flessen in de glasbak om dat glas te hergebruiken. Daarmee gaat een deel van de hoogwaardigheid van het product verloren. Je zou ook de flessen opnieuw kunnen afvullen, in plaats van glas inzamelen om daar weer nieuwe flessen van te maken. In de circulaire economie wordt ernaar gestreefd om producten op een zo hoog mogelijk niveau opnieuw in te zetten.

Bij recycling speelt toch dat het een spiraal naar beneden is die uiteindelijk eindigt in een afvalverbrandingscentrale. In feite zijn dat materialencrematoria. Elke volgende ronde in het recycling-proces is een beetje laagwaardiger dan de voorgaande ronde: downcyclen. Bij een circulair proces is dat niet zo en kan je zelfs upcyclen.’

Levi Strauss slaat de weg van circulaire economy in door met I:CO te werken aan een recycle systeem. I:CO heeft een systeem ontwikkeld dat wereldwijd (kleding)bedrijven helpt hun gebruikte textiel opnieuw op te nemen in hun productieketen.

Timberland werkt samen met Thread om van oud plastic fiber te maken. Hiermee wordt de Timberland x Thread collectie gemaakt. Impact: 77 inkomens gegarandeerd op Haïti, duizenden plastic flessen omgezet in Fiber en ruim 11.000.000.000 liter waterbesparing ten opzichte van productie van katoen en canvas.

Van bezit naar dienst

De drijvende kracht achter een circulaire transformatie is de grondstoffenkant, aldus Kooloos: ‘We hebben zoveel grondstoffen uit de grond gehaald dat de schaarste zich steeds sterker manifesteert. We gebruiken meer dan de aarde aankan. Vorig jaar augustus hadden we alle grondstoffen al gebruikt die de aarde in een jaar kan regenereren terwijl dat begin jaren tachtig pas in december het geval was. En de vraag naar grondstoffen blijft met de groeiende middenklasse alleen maar toenemen. Als dingen schaars worden, gaan mensen erom vechten. Conflicten als in Congo zijn terug te voeren tot een strijd om grondstoffen als koper en kobalt.’

Een circulaire economie vaart wel bij een nieuwe opvatting van eigendom; we hoeven iets niet te bezitten om er toch gebruik van te maken. Een voorbeeld is om mensen abonnementen aan te bieden op bepaalde diensten. Dat kan ook gaan om diensten waar je niet zo snel aan denkt. Het is in principe mogelijk om een abonnement te nemen op een geschilderd huis. Mensen hebben geen behoefte aan verf, maar aan een woning die goed geschilderd is. De optimale verf om dat doel te realiseren kan bijzonder prijzig zijn. ‘Een bedrijf als Akzo weet erg veel van verf en kan, als ze de dienst van een geschilderd huis aanbieden, wel kostbare verfsoorten gebruiken die langer meegaan.’ Consumenten zouden in veel gevallen waarschijnlijk voor goedkopere maar minder hoogwaardige verf hebben gekozen.

Kooloos: ‘In een circulaire economie houdt de producent grip op zijn producten, zodat hij ze opnieuw kan gebruiken aan het eind van de levenscyclus van het product. De producent is idealiter ook  verantwoordelijk voor de kosten aan het eind van het nuttige leven van bijvoorbeeld een auto. Dat betekent dat hij een motief heeft om duurzamere materialen te gebruiken.’ ‘Dat kan betekenen dat de producent duurdere materialen moet gebruiken die langer mee gaan. Dat zou zo’n auto in de huidige economie voor veel mensen onbereikbaar maken. Door over te gaan op abonnementen, waarbij vervoer een dienst is en de auto bijvoorbeeld bezit blijft van de fabrikant, worden die kosten gedeeld door gebruikers over een langere periode, waardoor het ineens wel betaalbaar is. De belofte is dat de producent iets beters kan leveren, waar de klant ook beter van wordt. Ook sociaal-maatschappelijk is er een winst, want door de hoogwaardigheid van producten is repareren weer lonend. Dat is gunstig voor de werkgelegenheid.’

Toast Ale is een initiatief om voedselverspilling tegen te gaan. In de UK wordt maar liefst 44 procent van het geproduceerde brood weggegooid. Het team achter Toast Ale maakte deals met bakkerijen, waar ze het overschot ophalen. Dit overschot vervangt ongeveer een derde van gemoute gerst. Met deze methode gaan ze voedselverspilling tegen en gebruiken ze minder grondstoffen. Alle winst gaat naar Feedback, een organisatie die als doel heeft voedselverspilling te stoppen.

Technologische steun voor circulaire economie

Volgens Kooloos passen nieuwe technologische ontwikkelingen uitstekend in een circulaire economie en zullen ze die trend versterken. ‘Of het nu gaat om hoogwaardige producten als auto’s of ogenschijnlijk onbelangrijke onderdeeltjes van een rolgordijn: op dit moment loont reparatie vaak niet. Een auto is al snel total loss en veel onderdelen voor relatief goedkope producten worden niet eens nageleverd. Onze economie is erop ingericht om voor een paar tientjes gewoon een nieuw rolgordijn te kopen, terwijl reparatie in principe maar een paar cent hoeft te kosten. Hier speelt 3D-printen een belangrijke rol. On demand specifieke onderdelen kunnen maken, maakt reparatie ook echt mogelijk.’

Koppel dat onderhoud daarnaast aan het Internet of Things (IoT) en de mogelijkheden worden buitengewoon. Als een producent mee kan kijken in bijvoorbeeld een wasmachine, kan hij preventief onderhoud plegen; hij weet immers door de data die dat apparaat toestuurt welke onderdelen aan vervanging toe zijn. Tegelijkertijd kan de fabrikant van de wasmachine door real-time te diagnosticeren, ook het ontwerp verbeteren van apparaten die nog gemaakt moeten worden.

De praktijk is natuurlijk weerbarstiger dan de theorie; er zullen aanvankelijk nog veel materialen ‘weglekken’ uit het circulaire proces. Toch staan we aan de vooravond van een ontwikkeling die exponentieel kan groeien. Kooloos besluit: ‘Bij de eerste mobiele telefoons in de jaren tachtig kwamen we niet verder dan de observatie dat bellen zonder snoer best handig was. We konden niet zien aankomen dat dit zou leiden tot de smartphone en hele nieuwe businessmodellen die daarop gebaseerd zijn. Hetzelfde maken we nu mee met de circulaire economie: het is nog een kleine sector, maar we kunnen de enorme mogelijkheden gewoon nog niet overzien.’

Circulair met voeding

De circulaire economie gaat over meer dan materialen. Het concept kan ook worden toegepast op de voedselketen of drankenproductie. Heineken is daar bijvoorbeeld actief mee bezig. 94% van Heinekens restproducten wordt opnieuw productief gemaakt. De brouwer gebruikt bijvoorbeeld alleen de korrels in de gerst, maar de rest van de plant wordt als veevoer gebruikt.

Deel deze pagina

ABN AMRO MeesPierson | Financial Focus
Logo of ABN AMRO MeesPierson | Financial Focus