ABN AMRO MeesPierson | Financial Focus

Kroniek van een aangekondigde Grexit (1)

De ontwikkelingen in Griekenland en de relatie van het land met de Europese partners veranderen met de dag. Hoewel het eindspel nog niet is afgerond vind ik het een goed moment om in een tweetal blogs alle ontwikkelingen op een rijtje te zetten. Dit blog behandelt de achtergronden van de economische staat van Griekenland, de eerste 2 hulpprogramma’s, de huidige stand van zaken van het bankwezen en de rol van de Europese Centrale Bank (ECB). In een tweede blog, dat na de parlementaire behandeling van het akkoord van 13 juli verschijnt, ga ik in op de inhoud van dat akkoord en onze verwachtingen voor de (Griekse) toekomst.

Griekse overheidsfinanciën

In 2010 werd bekend dat het tekort van de Griekse overheid in 2009 maar liefst 15,3% van het Bruto Binnenlands Product (BBP)  bedroeg. Met behulp van financiële constructies, bedacht door Goldman Sachs, was de werkelijke hoogte van het tekort lang aan het zicht onttrokken. De opgebouwde Griekse overheidsschuld, toen al 135% van het BBP, bleek onhoudbaar. Vanaf dat moment zijn onderhandelingen gestart, die tot doel hadden de Griekse economie te hervormen. Daardoor zou het inkomenspotentieel toenemen, waardoor het inkomen meer in overeenstemming zou komen met de uitgaven van zowel private sector als de overheid. Bovendien zouden de overheidsfinanciën op deze wijze worden gesaneerd, waardoor de houdbaarheid van de schuld zou verbeteren.

Hulpprogramma’s

Om dit alles mogelijk te maken heeft Griekenland 2 hulpprogramma’s gekregen. Het eerste, (van € 110 miljard),is verstrekt door de landen van de eurozone en het IMF, het tweede (van € 130 miljard), door het net opgerichte (tijdelijke) steunfonds EFSF (het European Financial Stability Facility). De resultaten zijn zeer teleurstellend te noemen. Sinds begin dit jaar is opnieuw een crisisachtige sfeer ontstaan. Dit is mede in de hand gewerkt door de komst van een nieuwe regering onder leiding van Alexis Tsipras, die nogal onvoorspelbaar is en daardoor bijdroeg aan veel onzekerheid.

De staat van de Griekse economie

Er zijn niet veel landen met zo’n zwak economisch fundament als Griekenland. Markten voor goederen en diensten en ook de arbeidsmarkt zijn verstard. Het openbaar bestuur functioneert slecht en is verlamd door een sterk geïnstitutionaliseerd cliëntelisme. Dat geldt ook voor de politieke besluitvorming en bijvoorbeeld het statistiekbureau (ELSTAT) waardoor er weinig betrouwbare gegevens zijn over de Griekse economie. Door de verstarde economie is ondernemerschap weinig aantrekkelijk. Deze cultuur bestaat al lang en houdt het gemiddelde inkomen per hoofd van de bevolking laag. Dat hoeft niet erg te zijn, zolang de tering naar de nering wordt gezet en mensen genoegen nemen met een lage welvaart.

Via leningen uit Noord-Europa is Griekenland er echter in geslaagd langdurig boven zijn stand te leven, wat tot uiting is gekomen in een structureel tekort op de betalingsbalans met het buitenland. De hervormingen en bezuinigingen, die met de eerste steunprogramma’s werden geïmplementeerd, begonnen in 2014 net hun vruchten af te werpen, toen in 2015 Alexis Tsipras op het toneel verscheen. De Grieken hadden genoeg van alle bezuinigingen en hervormingen en de controles door de instituties (IMF, ECB en Europese Commissie, tot 2015 de Trojka geheten). Sindsdien is de economische groei opnieuw teruggevallen.

Toegenomen noodzaak voor maatregelen

Door de verslechtering van de Griekse economie is de noodzaak voor omvangrijkere bezuinigingen en de intensivering van de hervormingen groter geworden. Tot voor kort kon nog worden gesproken over de laatste tranche (€ 7,2 miljard) van het tweede steunprogramma, maar nu is noodgedwongen overgestapt naar een derde steunprogramma. Volgens de berekeningen van de instituties van de eurogroep en de instituties zou dit programma € 82 tot 86 miljard moeten bedragen.

De positie van het Griekse bankwezen

Nadat de Griekse onderhandelaars (premier Tsipras en minister Varoufakis van financiën) eind juni zijn weggelopen uit het overleg met de Europese partners en een referendum werd uitgeschreven, leek een Grexit onafwendbaar. Dat leidde onmiddellijk tot een bankrun, temeer omdat de ECB op 29 juni besloot om de noodsteun (Emergency Liquidity Assistance ofwel ELA) te bevriezen op het bereikte bedrag van € 89 miljard. Vervolgens werd het maximale bedrag dat ingezetenen bij een geldautomaat mogen “pinnen” beperkt tot € 60,= per dag en werden kapitaalcontroles ingesteld om te voorkomen dat het geld naar het buitenland zou vloeien. De verzwakte kaspositie van het bankwezen heeft inmiddels bijgedragen aan een verdere verslechtering van de Griekse economie.

Reacties op de financiële markten

De reacties op de financiële markten zijn tot dusverre zeer gematigd geweest. Zowel de koersen van aandelen, van obligaties als van valuta’s hebben betrekkelijk rustig en zonder paniek gereageerd in een voorspelbare richting. Het aankondigen van een referendum en de uitslag ervan een week later leidde tot risico-aversie, het accepteren van voorstellen door Tsipras en het akkoord van de regeringsleiders leidde daarentegen tot wat meer optimisme. Ten opzichte van de dollar is de euro in de 4 weken tot 12 juli per saldo amper veranderd en heeft ze zich in een smalle bandbreedte bewogen.

Deel deze pagina

Artikel geschreven door:

Profiel foto van Ben Steinebach
Ben Steinebach Beleggingsstrategie

Ben Steinebach is hoofd Beleggingsstrategie en verantwoordelijk voor het beleggingsadvies aan de particuliere beleggers van ABN AMRO. Ben maakt daarvoor de vertaalslag van de macro-economische omgeving naar de individuele beleggingsportefeuille.

Van gedachte wisselen met een specialist?

  • Wanneer het u uitkomt
  • Vrijblijvend
  • Persoonlijk
Kroniek van een aangekondigde Grexit (1)
4.0/84 (1 stem)
ABN AMRO MeesPierson | Financial Focus
Logo of ABN AMRO MeesPierson | Financial Focus