Chat with us, powered by LiveChat

ABN AMRO MeesPierson | Financial Focus

Dossier kunstmarkt: de échte waarde van kunst

Kunstbeurs TEFAF is net achter de rug. Misschien was u er zelf bij, heeft u uw ogen goed de kost gegeven, én bent u van plan om eindelijk dat ene objet d’art aan te schaffen. Welke stappen zet u daartoe en wat mag u absoluut niet vergeten?

Kunst is een zeer kostbare passie. Dat vraagt om een speciale aanpak, zowel bij het starten van een kunstverzameling als bij de momenten van de koop en verkoop. Ook verzekeren is een verhaal apart. Bij al deze beslissingen is een gedegen ondersteuning van groot belang. Bernt Kok, Sr. Banker Private Wealth Management, en Geert Offergelt, Hoofd Private Insurance, praten u bij en vertellen wat de bank voor u kan betekenen.

Kunst is in trek

Volgens de laatste cijfers gaat het goed met de kunstmarkt. In 2017 nam de omzet van wereldwijde kunstverkoop toe naar bijna € 52 miljard, een stijging van 12% ten opzichte van het jaar ervoor. De Verenigde Staten nemen het leeuwendeel van het marktaandeel voor hun rekening. Met een marktaandeel van 42% blijft de VS de grootste kunstmarkt. China overvleugelt nipt het Verenigd Koninkrijk, met een marktaandeel van respectievelijk 21% en 20%.

Wat is kunst en hoe koopt u het aan?

Wat is nu kunst? Dat is een complexe vraag, die voor het gemak beantwoord kan worden met: kunst is dat wat volgens mensen als kunst geldt. Dat is minder triviaal dan het lijkt, want het maakt duidelijk dat niet alleen een Rembrandt kunst is, maar dat een Ferrari 250 GTO dat ook is. Buiten de oude meesters en de auto’s, verwijst kunst ook naar fotografie, antieke kaarten, meubels of servies, naar Chinees en Japans porselein en naar Joodse kunst. Maar ook horloges, juwelen, postzegels en topwijnen kunnen onder deze definitie worden geschaard.

Naar schatting van ABN AMRO MeesPierson bezit ruim 30% van de high net worth individuals – mensen met een vrij besteedbaar vermogen van minstens een miljoen dollar – kunst. Bernt Kok: “Door de tijd heen zie je duidelijke verschuivingen in smaak. De laatste jaren veranderde de smaak van oude meesters naar contemporary art. De kunstmarkt is zeer volatiel en is sterk onderhevig aan mode, smaak en trends. Daarom is voorzichtigheid geboden bij het aanschaffen van kunst. Ga alleen met de beste adviseurs in zee om de grillige markt zo goed mogelijk te navigeren. Er is momenteel veel liquiditeit in de markt. Vermogenden willen hun liquiditeiten laten renderen en dat is met deze rentestanden niet altijd even gemakkelijk. Investeren in kunst kan een interessante optie zijn: buiten aandelen of vastgoed, is kunst een aparte asset class en investeren in kunst kan dienen om uw beleggingsportefeuille te spreiden.

Joop van Caldenborgh

Grootste particuliere kunstcollectie van Nederland

‘Swimming Pool’ van Leandro Erlich is speciaal voor Museum Voorlinden ontworpen. Het is één van de permanente kunstwerken uit de Caldic collectie.

Drijvende kracht

Hoewel kunst dus kan worden opgevat als een apart onderdeel van het vermogen (asset class), is het financiële aspect veelal niet de belangrijkste drijfveer om in kunst te investeren. Bernt Kok: “Het grote verschil tussen investeren in kunst en andere investeringen of kostbaar bezit, is dat kunst gepaard gaat met passie. Het hart van de klant gaat sneller kloppen. In die zin is het vergelijkbaar met filantropie: de emotionele betrokkenheid is hoog.

Een andere gelijkenis met filantropie is dat alleen emotie niet genoeg is. Om een mooie collectie aan te leggen en de juiste artistieke en financiële keuzes te maken, is er ook deskundigheid nodig. Daarin kunnen wij de klant ondersteunen. Het is belangrijk dat iemand voorafgaand aan het samenstellen van een kunstverzameling bepaalt wat hij of zij graag wil.”

Kunst staat hoog in de piramide van Maslow. “Als aan andere behoeftes is voldaan, gaat (het aankopen van) kunst een rol spelen”, vervolgt Kok. “Daarbij komt dat het verwerven van kunst om een zeker beschikbaar vermogen vraagt, afhankelijk van de wensen van de klant. Algemeen gezegd kunnen we drie drijfveren onderscheiden voor het verwerven van kunst. In de eerste plaats, zoals gezegd, de emotionele waarde. Daaronder scharen we ook het mooi vinden van een bepaalde stroming, werk of kunst in zijn algemeenheid. Hier zit dus een emotioneel en een esthetisch component in. Deze drijfveer geldt misschien wel voor tachtig procent van de mensen die kunst verzamelt en bezit. Verder speelt investeren een rol. Het verwerven van de juiste kunst, geholpen door de juiste adviseurs, kan leiden tot een interessante investering. Weliswaar is een minderheid hierdoor gedreven, maar de kunstmarkt kan een plek voor mooie rendementen zijn. Tot slot is er een kleine groep kunstbezitters die kunst vooral ziet als hedge tegen inflatie of spreiding van vermogen.”

Kintsugi Therapeutisch

Kintsugi is de Japanse kunstvorm om scherven van aardewerk met goud te lijmen. Het is een therapeutische metafoor: je laat de littekens zien, in plaats van ze te verbergen. Het woord kintsugi komt van het Japanse woord kin (goud) en tsugi (verbinding). Letterlijk dus goudverbinding, maar als kunstvorm gaat het om ‘met goud herstellen’.

Het aan- en verkopen van kunst is geen vastomlijnd proces. Er zijn verschillende manieren om dat te doen. Bernt Kok: “Een belangrijke voorwaarde is kennis in huis hebben. Menigeen die een serieuze collectie wil opbouwen, moet zelf deskundig zijn. of gebruik kunnen maken van de diensten van een heel goede curator. In dat laatste geval is het belangrijk om op te trekken met iemand die uw smaak kent. Als een klant een kunstobject op het oog heeft, kan hij de hulp van zijn eigen kunstkenner inschakelen, maar ook de bank kan deskundig advies geven.

ABN AMRO MeesPierson heeft eigen kunstexperts in huis en kan de klant begeleiden bij zowel aan- als verkoop. Eén van de voordelen van de bank, is dat wij kunnen leunen op een netwerk van vermogende klanten. Dat is om ten minste twee redenen gunstig: in de eerste plaats kunnen we vraag en aanbod aan elkaar koppelen. Wellicht is klant A op zoek naar een werk dat klant B van de hand wil doen. Wij kunnen die partijen bij elkaar brengen. In de tweede plaats is de privacy gewaarborgd. Samen met haar 100% dochteronderneming Neuflize OBC is ABN AMRO MeesPierson de enige bank in Nederland en Frankrijk die een serieuze Art Service heeft.”

Art advisory service

Om klanten nog beter van dienst te kunnen zijn, start ABN AMRO MeesPierson een pilot om klanten nog beter te adviseren op het gebied van kunst. De Art Advisory Service is gericht op optimale ondersteuning voor klanten bij het aan- en verkopen van kunst. De Service biedt een totaalpakket, van advies over bruikleen tot taxaties en verzekeringen. Een voordeel is dat transacties kunnen plaatsvinden binnen de beslotenheid van het netwerk van de bank. Via de Art Advisory Service kunnen vraag en aanbod van klanten aan elkaar gekoppeld worden, zonder dat de openbaarheid van een veilinghuis wordt opgezocht. Zo worden klanten bij elkaar gebracht die elkaar anders wellicht niet hadden gevonden. De Art Advisory Service levert maatwerk en werkt enkel met (wereldwijd) erkende experts. Dit gaat verder dan taxatie en verzekeringen: de experts kunnen ook helpen met conserveren en restaureren van kunst, het uitbreiden van uw kunstcollectie, onderhandelen over prijs of fees, en advies geven over erfbelasting in relatie tot kunst.

Verzekeren: onterechte angst voor hoge premies

‘Alles van waarde is weerloos,’ dichtte Lucebert. Kunst is doorgaans kwetsbaar, maar dat wil zeker niet zeggen dat het onverzekerbaar is óf dat de premies torenhoog zijn. Integendeel, kostbare objecten zijn goed te verzekeren en tegen premies die klanten doorgaans als verrassend redelijk ervaren. Geert Offergelt: “Kunst verzekeren is geen hogere wiskunde. Het verzekeren van een kunstwerk begint met twee vragen: wat is het en hoeveel is het waard? Hierbij is een taxateur onmisbaar. Het is van groot belang om een goede taxateur in de arm te nemen. Een taxateur moet deskundig zijn, de kunstwereld goed kennen en liefst gecertificeerd zijn. De taxateur stelt in de eerste plaats vast of het object in kwestie wel daadwerkelijk het kunstwerk is dat het verondersteld wordt te zijn. Is het een Rembrandt, is het een leerling, of iemand uit de school van de meester?”

“Ook kijkt de taxateur of het niet om een vervalsing gaat. Hierna wordt beoordeeld wat de actuele marktwaarde van het kunstwerk is. Na deze fase kan een passende verzekeringsoplossing worden gezocht. Dit gaat niet zonder een taxatierapport. Ik merk weleens dat cliënten – ook wanneer ze een serieuze collectie hebben – hun kunst niet verzekeren. Dit komt enerzijds doordat ze niet precies weten hoeveel deze waard is en anderzijds omdat ze hoge premies vrezen. Ik wil benadrukken: die premies hoeven in de praktijk helemaal niet zo hoog te zijn.”

Kunst erven en erfbelasting

Het is gemakkelijker om een geldbedrag onder de erven te verdelen, dan één of meerdere kunstwerken. Tjarko Denekamp, Specialist Schenken en Erven bij ABN AMRO MeesPierson, legt uit: “de ontvanger van een hoger getaxeerd kunstwerk zal cash moeten afrekenen met het familielid dat een kunstwerk met een lagere waarde ontvangt. Ook de emotionele waarde is juist bij kunst een factor van betekenis. Vaak wil de erflater de collectie juist bij elkaar houden, wat het verdelen van de erfenis lastig maakt. Er zijn verschillende manieren om een kunstcollectie na vererving bij elkaar te houden. Door een ondeelbare collectie om te zetten in deelbare certificaten bijvoorbeeld. Dat heeft wel als nadeel dat de fiscus die certificaten belast in box 3. Er moet dus jaarlijks maximaal 1,68% belasting worden betaald over de waarde van de certificaten. Een andere oplossing is de collectie schenken aan een museum. Dat is een dilemma tussen een stuk waarde opgeven ten nadele van uw erfgenamen en het in stand houden van uw collectie. Ook is het mogelijk erfbelasting te betalen met kunst. De erfbelasting kent een kortingsregeling als deze belasting met een bijzonder kunstvoorwerp wordt betaald. De korting bedraagt 20% en lijkt dus zeker interessant. Stel dat iemand een schilderij nalaat van een Hollandse meester. De erfgenamen moeten in beginsel erfbelasting betalen over de verkoopwaarde. Dat kan ertoe leiden dat het schilderij moet worden verkocht. De koper kan weleens een buitenlandse partij zijn. Het kunstwerk gaat dan voor Nederland verloren. Om dit tegen te gaan, bestaat er de mogelijkheid om de erfbelasting te betalen met het kunstvoorwerp. Het kunstvoorwerp komt dan in handen van de Nederlandse overheid, die het kan overdragen aan een museum in Nederland. De regeling kan ook gunstig uitpakken voor de erfgenamen. De waarde van het kunstvoorwerp wordt namelijk met 20% verhoogd. Een aanslag erfbelasting van bijvoorbeeld € 120.000 kan zo worden betaald met een voorwerp die een waarde heeft van € 100.000. Deze waarde wordt vastgesteld via een taxatie. De kortingsregeling is dus feitelijk de besteding van belastinggeld aan kunst die publiek toegankelijk wordt. Er moet uiteraard wel aan een aantal voorwaarden worden voldaan.”

Volgens Offergelt verdient het uiteraard aanbeveling om kunst wel te verzekeren. “Het spreekt voor zich dat een autoverzekering niet past bij een Van Gogh. Er bestaan zeer gespecialiseerde kunstpolissen. Kies voor een verzekeraar die een hoog bedrag wil én kan verzekeren. Elke verzekeraar is bereid een Fiat Panda te verzekeren, maar het ligt heel anders bij bijvoorbeeld een Bugatti van meer dan anderhalf miljoen euro. Omdat gewone verzekeraars geen ervaring hebben met dit soort hoge bedragen, verdient het aanbeveling om met specialistische verzekeraars te werken. Zij hebben kennis van zaken en kunnen risico’s goed inschatten. ABN AMRO MeesPierson werkt dikwijls samen met Hiscox, een vooraanstaande en betrouwbare naam in de wereld van kunstverzekeringen.”

Er zitten tenminste drie voordelen aan kiezen voor een specialistische verzekeraar: in de eerste plaats verzekert een goede kunstpolis vrijwel elke vorm van schade aan een kunstwerk. “Als je een Ming-vaas uit je handen laat vallen, wil je niet dat de kleine lettertjes van de polis vermelden dat schade, op deze manier veroorzaakt, niet wordt gedekt.”

Jeff Koons Ashmolean Museum in Oxford

Jeff Koons, hier naast zijn Seated Ballerina, waarvan ook een 15 meter hoog exemplaar bestaat. Zijn ontwerpen worden simpel, kitsch en childish genoemd.

In de tweede plaats kan een specialistische partij veel beter de risico’s inschatten waaraan een kunstwerk blootstaat. Dat kan een gunstige uitwerking op de premie hebben: een goede kunstverzekeraar weet dat eigenaren buitengewoon zuinig op hun kunst zijn, dat het geen alledaagse voorwerpen zijn die je geregeld in je handen hebt. ‘‘Het risicoprofiel ziet er heel anders uit dan voor huis-tuin-enkeukenobjecten. Naarmate we praten over heel kostbare objecten, zie je juist dat het premietarief daalt.”

Vincent van Gogh Zelfportret Vincent van Gogh

Misschien wel het beroemdste zelfportret van Vincent van Gogh hangt in het Musée d’Orsay. In 1990 werd de duurste van Gogh ooit geveild voor omgerekend 71,5 miljoen euro: het Portret du Dr. Gachet.

In de derde plaats weet een goede verzekeraar hoe met (beschadigde) kunst moet worden omgegaan. “Stel, er heeft een brand gewoed in uw huis en een schilderij heeft roetschade. Dat is natuurlijk al een zeer vervelende situatie, maar die kan nog verder verslechteren als de verzekeraar een schade-expert stuurt die niet weet hoe hij met beschadigde kunst om moet gaan. De schade kan dan zelfs nog verergeren!”

Bruikleen, marktwaarden en verzekering

Kunstbezitters zijn niet de enige kunstliefhebbers. Ook mensen die zelf geen kunst bezitten, bewonderen graag het werk van grote meesters. Nederland mag zich volgens de laatste cijfers jaarlijks verheugen op 31 miljoen museumbezoekers.

De afgelopen vier jaar is het aantal museumbezoeken in ons land gestegen met dertig procent. Ook in het buitenland staan onze musea hoog aanschreven. Uit een recent onderzoek, gehouden onder twaalfduizend museumbezoekers van over de hele wereld, blijkt dat het van Gogh Museum in Amsterdam als beste museum van Europa wordt gezien. Daarop volgen het Louvre in Parijs en – wederom een mooie notering voor ons land – het Rijksmuseum in Amsterdam. Dat kan ook verklaren dat dertig procent van de museumbezoekers afkomstig is uit het buitenland.

Joseph Klibansky Beeld – Pipi bear

Klibansky, hier naast zijn ‘pipi bear’, liep in zijn studententijd altijd langs art galleries, toen hij geïnspireerd raakte om iets aan bestaande kunst toe te voegen.

Het in bruikleen geven van een kunststuk aan een museum kan voordelen bieden, niet alleen voor de museumbezoekers. Geert Offergelt: “Een deel van de waarde van een kunstobject wordt bepaald door zijn ‘provenance’, de herkomst. Waar heeft een schilderij gehangen, bij wie is het in bezit geweest? Ook belangrijk is de vraag op welke belangrijke tentoonstellingen het kunstwerk te zien is geweest. Niet alleen van het werk, maar het verleent het werk ook een zekere prestige. Het drukt waardering voor het werk uit van de artistieke kringen en het grote publiek.”

Kunstbezit en de fiscus

Koop, bezit en verkoop van kunst worden fiscaal op verschillende wijzen behandeld. Over het algemeen wordt de liefhebber ontzien en wordt de professional aangeslagen. Over de aankoop van kunstwerken bij een galerie of handelaar wordt een btw-tarief gerekend van 21%. Er geldt een tarief van 9% als u direct bij de kunstenaar koopt, of bij import uit een land buiten de Europese Unie. Als u niet professioneel handelt, wordt de verkoopwinst van een kunstwerk niet belast in box 1. Een kunstcollectie die niet bedoeld is voor handel en ook niet als belegging, is vrijgesteld in box 3. Vermoedt de fiscus dat u wel kunst bezit om rendement te behalen, dan is het aan de fiscus om dat aan te tonen.

Geert Offergelt: “Wij hebben veel te maken met bruikleensituaties, zowel inkomende als uitgaande bruiklenen. Particulieren wordt geregeld gevraagd om een schilderij in bruikleen te geven bij een museum voor een bepaalde expositie. Een goede kunstverzekering dekt het schilderij wereldwijd en een goede polis verzekert ook bruikleensituaties. Wat betreft verzekering zijn er twee opties: in het eerste geval geef je een kunstwerk in bruikleen op je eigen polis. In het tweede geval valt het kunstwerk onder de verzekering van het museum.

Daar geldt de van-spijker-tot-spijkerregeling: vanaf het moment dat een kunstwerk van de muur wordt gehaald, valt het werk onder de polis van het museum. Het is ook niet ongebruikelijk dat een museum, als het kunstwerk op de polis van de eigenaar blijft staan, een deel van de premiekosten vergoedt. In het bijzonder als het een gewild werk is dat het museum graag tentoon wil stellen.”

Deel deze pagina

ABN AMRO MeesPierson | Financial Focus
Logo of ABN AMRO MeesPierson | Financial Focus