ABN AMRO MeesPierson | Financial Focus

Dossier: Over vermogen gesproken

Vermogen, het blijft een lastig gespreksonderwerp in families. Bij ouders leeft vaak de angst dat hun zorgvuldig opgebouwde kapitaal door onverstandige beslissingen van hun nageslacht als sneeuw voor de zon verdwijnt. De kinderen kunnen, op hun beurt, een grote verantwoordelijkheid tegemoet zien. Hoe maakt u uw kinderen financieel vaardig?

Het overhevelen van vermogen heeft een aantal aspecten. Allereerst speelt er een sociaal aspect; hoe bereid je kinderen voor op vermogen en de mogelijkheden en verantwoordelijkheden die dat met zich meebrengt? Daarnaast kan het in sommige gevallen gaan om bedrijfsopvolging, wat weer andere uitdagingen met zich meebrengt.

Een moeilijk gesprek?

Spreken over vermogen met de kinderen wordt vaak vermeden. Nog niet de helft van de vermogenden heeft ooit serieus met hun kinderen gesproken over het vermogen, blijkt uit De Vermogensmonitor 2017. Zeker, het kan een moeilijk gesprek zijn om de kinderen hierover te informeren, maar soms wordt ermee omgegaan alsof het een slechtnieuwsgesprek is. Gordon Doull, specialist estate planning bij ABN AMRO MeesPierson, legt uit waarom er wat dit betreft terughoudendheid bij de ouders is en waarom er weinig over vermogen wordt gesproken. ‘In de eerste plaats is het een mentaliteitskwestie. In Nederland is het überhaupt lastig om over je financiële situatie te spreken. We vinden doorgaans dat dat niet hoort. In de Verenigde Staten is dat bijvoorbeeld heel anders, daar wordt veel gemakkelijker over vermogen of geld in algemene zin gesproken. Er is daar, anders dan bij ons, meer een mentaliteit waarin geld bespreken gemakkelijker kan.’

Next: private banking voor de volgende generatie

De volgende generatie krijgt ook met vermogensvraagstukken te maken. Of dat nu is door schenkingen, een erfenis of hard werken. ABN AMRO MeesPierson staat de volgende generatie graag bij. Met de Generation Next Academy, waar de volwassen kinderen van onze klanten leren om te gaan met het vermogen dat komt. En met Next: alle voordelen van een Private Bank voor de volgende generatie.

Via Next leren uw kinderen meer over hun financiën met behulp van hun eigen coach. Deze coach kunnen ze inschakelen om te sparren over belangrijke financiële keuzes in hun leven. Door samen alle opties op een rij te zetten, kan uw kind de keuze maken die bij hem of haar past. Zie www.abnamromeespierson.nl/nextcoach.

Er speelt echter meer dan sociale mores. Doull: ‘Sommige ouders zijn bang dat hun kinderen er met de pet naar gooien omdat ze denken dat hun kostje wel gekocht is. Bijvoorbeeld dat het kind of de kinderen, als ze eenmaal op de hoogte zijn van het ouderlijk vermogen, niet meer zo de noodzaak zien om zelf hard te studeren en te werken. Dat willen ouders graag voorkomen. Het grappige is dat in ons onderzoek onder de kinderen, zij juist graag aan de verwachtingen en de wensen van hun ouders willen voldoen. Maar dat ze vaak niet goed weten wat die verwachtingen precies zijn. Het is fijn als tijdens een gesprek duidelijk wordt gemaakt wat de visie van de ouders is over het vermogen. Is het voor gebruik, is het voor een bepaald doel of moet het vooral in stand gehouden worden voor volgende generaties?’

Daarnaast is het mogelijk dat ouders hun kinderen willen behoeden voor de andere kant van vermogen. Sommigen gaan toch anders om met iemand van wie ze weten dat hij een dikke portemonnee heeft. Het is niet leuk als dat de vermogende (in spe) treft in bijvoorbeeld zijn studententijd. Er is weinig mis met gulheid, maar het kan vervelend zijn als de sociale omgeving steeds verwacht dat je de rekening in de kroeg wel voldoet. Het kan ook voorkomen dat een schenking praktisch lastige gevolgen met zich meebrengt. ‘Denk bijvoorbeeld aan de schenking van een vakantiewoning aan de kinderen. Het is mogelijk dat, door verschillende persoonlijke situaties, de belangen van de kinderen uit elkaar komen te liggen. Wellicht heeft er eentje geld nodig en wil hij verkopen. Hetzelfde kan voorkomen bij bijvoorbeeld een beleggingsportefeuille. Mogelijkerwijs zijn daar voorwaarden aan verbonden en mag de portefeuille niet verdeeld worden.’

ABN AMRO MeesPierson biedt onder de naam Next een private banking dienstverlening aan voor kinderen (tussen de 18 en 30 jaar) van vermogende klanten. Naast dagelijkse bankzaken worden kinderen via Next geholpen bij hun financiële vraagstukken, zoals studeren in het buitenland, beginnen met beleggen of een huis kopen met of zonder hulp van ouders.

Voorbereiding is alles

Doull legt uit waarom leven met vermogen voorbereiding vraagt. Hij is betrokken bij Generation Next Academy van ABN AMRO MeesPierson, een jaarprogramma vanuit de dienstverlening Next (zie kader op pagina 19). ‘De achtergrond van deze kinderen is zeer verschillend. Je zou kunnen zeggen dat ze in drie categorieën uiteenvallen. In de eerste plaats zijn er kinderen die wel weten dat hun ouders vermogend zijn, maar geen idee hebben van de omvang ervan. In de tweede plaats is er een aantal mensen dat al wel in aanraking is geweest met het ouderlijk vermogen, bijvoorbeeld doordat ze een schenking hebben ontvangen. Dan gaat het om specifieke schenkingen, vaak voor een huis. In de derde plaats is er een groep die een schenking heeft ontvangen om ermee te leren omgaan, bijvoorbeeld door te beleggen.’

Doull benadrukt dat er niet één enkele gouden formule is om kinderen voor te bereiden op vermogen, maar dat kennis van belang is. Veel ouders kiezen ervoor hun kinderen geen financiële verantwoordelijkheden te laten dragen. Maar juist door zelf de huur te betalen met de verdiensten uit een bijbaantje, leer je met geld omgaan. ‘Als je langzaam in het hebben van vermogen kunt ‘groeien’, is dat veel waard. Denk bijvoorbeeld aan het doen van belastingaangifte, vragen rondom beleggingen of wat de financiële en fiscale gevolgen zijn bij een eventueel overlijden van de ouders. Dat zijn grote verantwoordelijkheden. Het is daarom ook nuttig om gelijkgestemden – ‘peers’ – op te zoeken en met hen erover te praten.’ ‘Wie het jaarprogramma aan de Generation Next Academy afmaakt, heeft kennis verworven over omgang met vermogen. Je wordt er ‘financially streetwise’. Sommige (groot)ouders besloten nadat kinderen hadden deelgenomen aan de Academy een schenking te doen.’

Generation Next Academy

De Generation Next Academy is speciaal ontwikkeld voor kinderen van private banking relaties in de leeftijd van 18 tot 30 jaar. De Generation Next Academy biedt ieder jaar een programma aan waarin de deelnemers kennis opdoen over het krijgen en hebben van vermogen. Zowel via bijeenkomsten als e-learnings. Er wordt een scala aan onderwerpen besproken: of het nu gaat over beleggen, schenken, privacy, ondernemen of de invloed van geld op relaties.

Tijdens het jaarprogramma komen de deelnemers in aanraking met mensen die in dezelfde situatie zitten en worden ze bijgestaan door een mentor bij wie ze terechtkunnen met al hun vragen.

De nieuwe jaargang begint in januari 2018. Een jaarprogramma kost € 1100. Zie www.abnamromeespierson.nl/generationnextacademy voor meer informatie.

Wat zeggen de kinderen?

De ouders of grootouders zijn natuurlijk de gevers of overdragers, maar hoe zit het eigenlijk met de kinderen? Hoe voelen en denken zij eigenlijk over het vermogen en is het voor hen ook zo’n moeilijk onderwerp als het vaak voor de ouders is? Dat is het geval, stelt Marijke Kuijpers, specialist op het gebied van vermogensoverdracht en co-auteur van De Gouden Rugzak, een boek over gezinsdynamiek en de voorbereiding van de volgende generatie.

Kuijpers: ‘Dat ouders het moeilijk vinden om over hun vermogen te praten, voelen kinderen vaak feilloos aan. Zij zijn niet blind of doof voor de terughoudendheid die ze merken bij hun (groot)ouders. Daardoor krijgen ze de indruk dat het een onderwerp is waar ze beter niet naar kunnen vragen.’ Kuijpers legt uit dat kinderen daardoor relatief laat ‘officieel’ op de hoogte worden gesteld van het familievermogen. Doordat kinderen denken dat ze het onderwerp beter kunnen laten rusten, worden ze al die tijd niet voorbereid op het vermogen. Waarover niet gesproken wordt, daarover kun je ook geen kennis opbouwen of leren de juiste vragen te stellen.

‘Uit het onderzoek voor De Gouden Rugzak en onze praktijk blijkt dat de meeste kinderen in de tweede helft van hun twintiger jaren zijn als er openheid van zaken wordt gegeven over het vermogen. Ouders blijken na afloop van zo’n gesprek vaak teleurgesteld, want er komen nauwelijks vragen vanuit de kinderen, ze ervaren een zekere passiviteit. Maar dat is juist logisch, omdat de kinderen opgroeien met terughoudendheid over dit onderwerp en hun gedrag daarop aanpassen. Daarnaast speelt dat zolang ze niet weten van de hoed en de rand, ze ook geen vragen kunnen bedenken.’

Kuijpers: ‘Er geldt een simpele stelregel om teleurstelling aan beide kanten te voorkomen: één keer is geen keer. Je moet in het gezin vaker over het vermogen praten, wil je de kinderen er echt op voorbereiden.’ Die voorbereiding is heel belangrijk, want erfgenamen weten vaak niet wat ze kunnen en mogen doen met hun erfenis. ‘Als ze geen ervaring hebben opgedaan, weten ze ook niet precies wat de fiscalist of de notaris nu eigenlijk zegt als hij hen probeert te adviseren. Daarnaast zijn ze zonder kennis en ervaring niet in staat om bijvoorbeeld verstandige beleggingsbeslissingen te nemen. Ze zijn, kort gezegd, praktisch niet bekwaam om besluiten te nemen. Dat voelt heel ongemakkelijk – en dit is alleen nog maar de technisch-financiële kant.’

Opvoeding is cruciaal voor behouden familievermogen

Er wordt vaak gezegd dat een familiefortuin drie generaties standhoudt. Wat de eerste generatie heeft opgebouwd, verdwijnt met de derde generatie. Vandaar de uitdrukking: verwerven, vererven en verderven. Het is onduidelijk voor hoeveel vermogende families dit opgaat, maar in één studie (van de Williams Group wealth consultancy) hiernaar wordt geconcludeerd dat 90% van de familiefortuinen na drie generaties is opgedroogd. Er is families alles aan gelegen om hun vermogen in stand te houden. Volgens Marijke Kuijpers is het juist daarom essentieel dat kinderen competenties ontwikkelen om zelfredzaam te worden met het vermogen. Hier wordt vaak onvoldoende aandacht aan besteed bij de tweede en derde generatie, meent ze.

‘Het vermogen wordt vergaard door de eerste generatie. Na hard werken en financieel succes volgt vaak een verandering van levensstijl: er komt een dure auto, een groter huis, misschien een tweede huis. De kinderen van deze eerste generatie vermogenden zijn dan zelf meestal al uit huis en hebben hun eigen leven. Zij hebben in hun jeugd wel gezien dat het financieel steeds beter ging en daar de vruchten van geplukt, maar ze zijn dikwijls opgegroeid met oude familiewaarden, zoals een zekere spaarzaamheid, financiële terughoudendheid en het belang van hard werken. Ze zijn nog opgegroeid met de waarden van de eerste generatie voordat die rijk werd. De derde generatie groeit daarentegen op met vermogen. Zij hebben zelden gezien wat hun grootouders ervoor hebben gedaan en worden vaak opgevoed met een andere levensstijl. Daar kan het misgaan, want ze zijn eerder bezig met het geld uitgeven dan het vermogen te beheren.’

‘Dit kan leiden tot frictie tussen de tweede en derde generatie. Sommige vermogende ouders hebben de indruk dat hun kinderen ze als wandelende portemonnee zien. Daarom doe je kinderen juist een enorm plezier als je ze verantwoordelijkheden geeft en grenzen stelt. Dat betekent niet alles kopen wat ze willen hebben, ook al is het geld er wel. Geef de volgende generatie niet alleen geld, maar leer ze ook de waarde en betekenis van geld. Door die waarden mee te geven, is het ‘verderven’ van het vermogen te voorkomen. Daar ligt een grote uitdaging wat betreft opvoeding.’

‘In vermogende gezinnen is het vaak lastiger om financieel goed op te voeden: de kinderen willen kleding of allerlei andere dingen kopen, en als ouders moet je daarop reageren. Het argument dat er geen geld voor is, gaat niet op. Ouders moeten nee zeggen, grenzen stellen en hun kinderen leren dat ze hun levensgeluk niet uit nieuwe schoenen, een tas of een gadget kunnen halen. Dat is voor iedere ouder een uitdaging maar nog meer voor vermogende ouders. Zonder grenzen en regels ontstaat uiteindelijk een onnodige spanning op de relatie tussen ouders en kinderen. Verder leren kinderen niet op een verstandige manier met geld omgaan als er geen regels worden gesteld. Dan verdwijnt het vermogen uiteindelijk vaak ook.’

De dienstverlening Next speelt daarop in door ze een eigen visie op geld te laten ontwikkelen. Daardoor durven ze ook vragen aan ouders en adviseurs te stellen. Ongemak om een gebrek aan kennis is één ding, maar er komt ook privé veel op een erfgenaam af. Kuijpers: ‘Je realiseert je dat je een groot vermogen hebt. Dat heeft sociaalemotionele implicaties. Je mogelijkheden worden ineens anders. Afhankelijk van de grootte van je vermogen, kan je erover nadenken om ander werk te gaan doen, iets wat je altijd al wilde doen maar niet deed omdat je huidige baan zo goed betaalt. Het is ook mogelijk om groter te gaan wonen of een tweede huis te kopen. Dat kan leiden tot scheve ogen in de sociale omgeving en dat is niet altijd gemakkelijk om mee om te gaan.’ ‘Ook persoonlijke relaties kunnen onder druk komen te staan. Veel mannen vinden het bijvoorbeeld nog altijd vervelend als hun vrouw meer verdient. Als een vrouw een grote erfenis krijgt en daardoor meer inkomsten uit vermogen heeft dan de man aan salaris, kan dat tot spanningen leiden.

Ook dit fenomeen is iets waarop je je kinderen wilt voorbereiden, zeker in het geval van een miljoenenerfenis die bijna altijd transformerend is voor het leven van de erfgenaam. Het devies is dus: geef je kinderen een vermogensopvoeding. Maak als echtpaar een plan om je kinderen voor te bereiden op het vermogen en hen weerbaar te maken. Geef je kinderen de ruimte om te leren en vragen te stellen over de unieke financiële kant van de familie, en alle aspecten die hierbij relevant zijn.’

Bedrijfsopvolging in het familiebedrijf

Het overdragen van vermogen betreft niet alleen het overschrijven van een grote som geld, (familie)bedrijfsoverdracht is ook een voorbeeld van doorgeven van vermogen van de ene aan de andere generatie. Stel dat het tijd is om het stokje over te dragen omdat het pensioen of anderszins rustiger leven lonkt, dan is de centrale vraag of de volgende generatie er klaar voor is. Natuurlijk zijn het overdragen van het bedrijf en het overdragen van de dagelijkse leiding niet hetzelfde, maar ze gaan niet zelden hand in hand, al of niet in fasen. Om vast te stellen of de volgende generatie er klaar voor is, moet eerst helder zijn wat daarvoor als criterium geldt, legt Doull uit. ‘Welke capaciteiten zijn noodzakelijk om het bedrijf voort te zetten en in hoeverre is het kind wat dat betreft gekwalificeerd?

Misschien ontbreekt er nog cruciale kennis en kan die worden aangevuld met een opleiding. Dat hoeft niet per se een formele opleiding te zijn, het is ook het overwegen waard om het kind te laten meedraaien in het bedrijf. Op die manier kan een kind bijvoorbeeld ook de familiewaarden meegegeven worden. Er is uiteindelijk zowel theoretische als praktische kennis nodig om een bedrijf te leiden. In elk geval is voorbereiding alles.’

Het kan ook voorkomen dat de beoogde volgende generatie niet over de juiste capaciteiten beschikt en dat hiaat zich ook niet laat opheffen door het volgen van onderwijs. Als het kind het gewoon niet kan (of wil en een andere carrière voor zich ziet), zijn er verschillende opties of tussenvormen: het is mogelijk om medebestuurders aan te stellen, een coach steun te laten verlenen of een buitenstaander aan te trekken. Doull: ‘Familiebedrijven varen doorgaans wel bij een buitenstaander en hun onderscheidende blik. Uiteindelijk geldt dat overdracht van het familiebedrijf net zo goed uitdagingen kent als het overdragen van geldelijk vermogen.’ Misschien zelfs nog wel meer. Het ontvangen van vermogen en leven in rijkdom worden vaak ééndimensionaal bekeken, zeker door mensen die het (nog) niet hebben. Vermogen is echter niet alleen een lust, maar ook een last. De verantwoordelijkheid om het door te geven kan zwaar wegen, net als de veranderende sociale dynamiek nadat het vermogen is ontvangen. Deze en andere factoren zijn stuk voor stuk redenen om kinderen erop voor te bereiden. Op die manier voelt dat vermogen niet als een loden last, maar als een gouden rugzak.

Tips voor de volgende generatie in een familiebedrijf

Aan de hand van een onderzoek van PWC heeft Gordon Doull een tiental tips voor bedrijfsopvolgers onder elkaar gezet. Dit kunt u de volgende generatie in het familiebedrijf meegeven:

  1. Leer eerst het familiebedrijf kennen, zonder je te committeren. Doordat je bijvoorbeeld vakantiewerk binnen het familiebedrijf doet, kun je vrijblijvend rondkijken. Zo krijg je een beeld of het familiebedrijf wel bij jou past en wat jouw kansen binnen het bedrijf zijn.
  2. Doe vervolgens ervaring op buiten het familiebedrijf. Hierna kun je weloverwogen besluiten om wel of niet binnen het familiebedrijf aan de slag te gaan. Bijkomend voordeel is dat je nieuwe ervaring en expertise meebrengt. Andere manieren om de juiste kennis en ervaring op te doen, bespreek ik in mijn blog ‘Is uw kind klaar om u op te volgen?’: financialfocus.nl/opvolging.
  3. Zorg dan dat je op een objectieve wijze solliciteert. Jouw sollicitatieprocedure moet op dezelfde manier verlopen als die van iedere andere werknemer. Zorg ook dat het gaat om een duidelijke functie met toegevoegde waarde voor het familiebedrijf. Niet om een speciaal voor jou gecreëerde functie dus. Dat is belangrijk voor je geloofwaardigheid op de werkvloer.
  4. Accepteer dat je geen gewone werknemer bent. Je bent namelijk werknemer, (toekomstige) eigenaar en erfgenaam ineen. De kans bestaat dat anderen zich hierdoor anders gaan gedragen. Dat kan tot teleurstellingen leiden. Zorg dat je daarmee leert om te gaan.
  5. Zorg ervoor dat jouw ambitie echt bij jou past. Ambitie is goed, maar een reële ambitie is beter. Ga doen wat je leuk vindt en waar je goed in bent. Wil geen bestuursvoorzitter worden, als dat niet bij je past. Ondanks je familienaam. Dat leidt zeker tot problemen.
  6. Zorg voor eerlijke feedback op jouw functioneren. Alleen zo kun je je goed ontwikkelen. Aan te positieve feedback van de werkvloer heb je niets. Maar te negatieve feedback van de familie helpt je ook niet.
  7. Voer veranderingen zorgvuldig door. Niet alleen om bedrijfseconomische redenen, maar ook emotionele redenen. Hoe zou jij het vinden als het project waar jij jaren aan gewerkt hebt, door de volgende generatie opeens gestopt wordt?
  8. Communiceer! Doordat zakelijke en persoonlijke belangen zo dicht bij elkaar liggen, kan het zijn dat je bepaalde (gevoelige) vraagstukken vooruitschuift. Maar de ervaring leert dat hoe langer je iets uitstelt, hoe moeilijker de oplossing wordt. Draai dus niet om de hete brij heen, maar maak een vraagstuk direct bespreekbaar.
  9. Start de bedrijfsoverdracht ruim op tijd. Neem hiervoor enkele jaren de tijd. Niet alleen om fiscaal-juridische redenen is het noodzakelijk om tijdig de bedrijfsopvolging op de agenda te zetten. Door hier op tijd mee te beginnen kunnen jij, je familie en het bedrijf ook wennen aan de komende situatie. Waar nodig kan dan nog tijdig bijgestuurd worden.
  10. Geniet! Als je het maar goed organiseert, is er toch niets mooier dan het werken voor je eigen bedrijf, in een lange familietraditie? En wie weet draag jij op termijn het familiebedrijf weer over aan jouw kinderen, zodat zij hetzelfde kunnen ervaren.

Deel deze pagina

Dossier: Over vermogen gesproken
0.0/5 score (0 stemmen)
ABN AMRO MeesPierson | Financial Focus
Logo of ABN AMRO MeesPierson | Financial Focus