Veel ondernemers bouwen hun onderneming vanuit een duidelijke missie. Na overdracht of verkoop raakt die focus vaak ondergesneeuwd. Wie de missie ook voor de lange termijn wil zekerstellen, kan steward ownership overwegen.
Rentmeesterschap voor een betrouwbare opvolging
Gepubliceerd op:
7 min. leestijd
Toen hun ondernemende vader een infarct kreeg, volgden Nicole Gorris en haar zus het proces om een koper voor de onderneming in de dienstverlenende sector te vinden op de voet. Hij was al langer bezig met de opvolging, het belang van de tweehonderd werknemers woog daarin sterk mee. ‘Dat pakte anders uit’, zegt Gorris. ‘Binnen een jaar na de verkoop werden de kerstpakketten geschrapt, terwijl mijn vader altijd benadrukte dat je een bedrijf mét je medewerkers bouwt.’
Gorris ontdekte na de verkoop dat een overdracht met steward-ownershipstructuur veel beter bij de wensen van de familie had gepast. Bij wat ook wel rentmeestermodel wordt genoemd is, de zeggenschap over het bedrijf gescheiden van de financiële belangen. Daarmee wijkt het af van de meer gebruikelijke structuur, waarin zowel eigendom als zeggenschap bij de aandeelhouders ligt. ‘Winst is bij steward owned bedrijven ook belangrijk, maar geen einddoel. Het is een middel om de missie van de onderneming in stand te houden’, legt Gorris uit. De onderneming kan keuzes maken die aansluiten bij de missie, terwijl ze toch gezonde financiële resultaten behaalt.
Meer ondernemers
Met de onderneming van Gorris’ vader kwam het na een herstructurering gelukkig goed. Graag had zij eerder geweten van de mogelijkheden van steward ownership. Daarom informeert zij nu adviseurs en ondernemers over dit model. ‘Ik spreek veel ondernemers in familiebedrijven die het belangrijk vinden dat na de overdracht de langetermijnvisie voor de onderneming behouden blijft.’
Dat beeld herkennen bankiers van ABN AMRO MeesPierson in gesprekken met hun klanten. ‘Steward ownership kan een mooie kans zijn voor ondernemers die hun bedrijf willen overdragen’, zegt Hein Brekelmans, duurzaamheidsexpert bij ABN AMRO. ‘Een ondernemer steekt vaak zijn ziel en zaligheid in het bedrijf. Juist familiebedrijven richten zich op duurzame waarde-creatie. Het is een angstbeeld dat een koper of de volgende generatie dat in korte tijd teniet kan doen.’
Omvormen onderneming
Steward ownership kent veel variaties, zegt Brekelmans. ‘De betrokkenen bepalen zelf de invulling. Familiebedrijven die al gekozen hebben voor een stichting administratiekantoor (STAK) kunnen daarop voortbouwen, bijvoorbeeld door in de statuten van de STAK vast te leggen dat bij besluitvorming het belang van de onderneming vooropstaat en de benoeming van STAK-bestuurders onafhankelijk van certificaathouders te laten plaatsvinden. Ook andere vormen zijn mogelijk (zie kader). Uitgangspunt is dat de zeggenschap ligt bij personen – de stewards of rentmeesters – die de missie bewaken.’ Denk aan het aanhouden van gezonde reserves, investeren in innovatie en het aanwenden van een deel van de winst voor duurzame doelen of voor de opleiding van vakmensen. Dankzij de eigendomsstructuur kan het bedrijf zijn oorspronkelijke missie blijven volgen, zonder invloed van externe partijen met mogelijk andere belangen. ‘Het makkelijkst is deze vorm te implementeren bij de start van de onderneming, maar ook het omvormen van een bestaande onderneming is mogelijk, al vergt dat meer werk en meer kosten’, zegt Brekelmans.
Steward owned multinationals
Gorris heeft zich aangesloten bij de organisatie We Are Stewards om ondernemers te informeren over steward ownership. ‘Met hen delen we de ervaringen van andere bedrijven. Niet iedereen weet dat veel grote en middelgrote bedrijven al steward owned zijn.’ Voorbeelden zijn multinationals als bierconcern Carlsberg, farmaceut Novo Nordisk en horlogemerk Rolex. Scandinavische ondernemers kiezen van oudsher vaker voor deze structuur. Gorris zegt dat dit model ook bij Nederlandse midden- en kleinbedrijven aan terrein wint. ‘Zoals verwarmingsbedrijf Remeha, cateringbedrijf Albron, telecombedrijf Voys, hoveniersbedrijf Donker Groep en de Efteling.’
Misverstanden
Er leven nog veel misverstanden bij ondernemers over steward ownership, merkt Gijsbert Koren, oprichter van We Are Stewards. ‘Bijvoorbeeld dat je de aandelen van de onderneming moet wegschenken als je voor steward ownership kiest. Of dat winst niet meer belangrijk is.’ Beide aannames kloppen niet, zegt Koren. De ondernemer draagt aandelen bijvoorbeeld over aan een beheerstichting, maar kan daar wel een koopprijs voor ontvangen. De stichting kan de aandelen van de ondernemer kopen met behulp van een lening, toekomstige dividendstromen of een combinatie daarvan. Ook kan de ondernemer ervoor kiezen een deel van de aandelen te houden.
Koren noemt dakraamfabrikant Velux, waarvan de oprichter het merendeel van de aandelen onderbracht in een stichting. ‘De zeggenschap is momenteel in handen van twee achterkleinkinderen, die in ruil voor hun rol een klein deel van het dividend ontvangen.’ Door het eigendom grotendeels los te koppelen van erfopvolging, kan de onderneming sinds 1941 winstgevend werken met een duurzame missie. Ook geeft de stichting het management ruimte te innoveren zonder de druk van winstmaximalisatie op de korte termijn.
Een bedrijf steward owned maken wil niet zeggen dat je er afstand van neemt, benadrukt Gorris. ‘Je draagt stap voor stap je rol als hoeder van de onderneming over aan de stewards. De ondernemer en de familie kunnen daar zelf bij betrokken blijven.’
Winstgevendheid essentieel
Een ander hardnekkig misverstand is dat winst ondergeschikt zou zijn. Ook binnen steward owned bedrijven is winstgevendheid essentieel. ‘Het is geen filantropie’, zegt Gorris. ‘We laten ondernemers zien dat bedrijven als Remeha en de Efteling ook op deze manier zijn gestructureerd.’ Ze merkt dat de kennis bij banken en adviseurs toeneemt. Dat maakt het makkelijker voor bedrijven met deze eigendomsstructuur om financiering te verkrijgen. ‘Voor geldverstrekkers zijn bedrijven met een focus op langetermijnwaardecreatie ook aantrekkelijk.’ Onderzoek van de Copenhagen Business School uit 2019 onderschrijft dat: bedrijven met deze structuur blijken een beduidend grotere overlevingskans te hebben dan ondernemingen met het traditionele aandeelhoudersmodel. Steward owned bedrijven zijn bovendien innovatiever, wijst het onderzoek uit.
Meer ruimte voor waardecreatie
Brekelmans van ABN AMRO zegt dat de aandacht voor steward ownership toeneemt, zowel binnen als buiten de bank. ‘Voor een bank is de eigendomsstructuur natuurlijk uiterst relevant, omdat die invloed heeft op continuïteit, strategie en risicoprofiel. Steward ownership kan financiering lastiger maken; deze structuur vraagt om maatwerk van geldverstrekkers. We zien wel dat steward ownership ondernemingen op de lange termijn stabieler kan maken, met minder druk op kortetermijnrendement en meer ruimte voor duurzame waardecreatie. Dat sluit aan bij de missie van de bank: banking for better, for generations to come.’
Lees meer over steward ownership in dit artikel op financialfocus.nl en wearestewards.nl of neem contact op met uw banker over de mogelijkheden.
Zo creëer je een bedrijf dat van niemand is (en dus van iedereen)
Hoe start je met steward ownership? Ondernemers die nadenken over steward ownership rond de opvolging of verkoop doen er goed aan eerst de eigen financiële situatie in kaart te brengen, zegt Gorris, zo nodig samen met een banker. Dat inzicht helpt om te bepalen welke opbrengst nodig is en welke prijs de ondernemer voor (een deel van) de aandelen moet realiseren binnen een steward-ownershipstructuur. ‘Vraag jezelf af: hoeveel is genoeg? Houd rekening met de kosten van studerende kinderen en het eigen pensioen.’ Het juridische model van de steward-ownedstructuur moet hierop aansluiten.
Expert Vermogensplanning Marc Wes van ABN AMRO MeesPierson stelt dat de meeste Nederlandse ondernemers kiezen voor een van drie juridische modellen:
1. Beheerstichting. Het hele bedrijf, of in elk geval de meerderheid van het stemrecht, is ondergebracht in een stichting die de missie en continuïteit bewaakt.
2. Gouden aandeel. De onderneming geeft stemgerechtigde aandelen uit aan stewards, die deze niet kunnen verkopen of nalaten. Daarnaast krijgt een stichting een gouden aandeel met vergaande vetorechten. Het enige doel van deze stichting is het bewaken van de steward-ownershipstructuur en de bijbehorende afspraken. Tegelijk kan de onderneming economische aandelen uitgeven aan oprichters, investeerders en medewerkers.
3. Geneutraliseerd kapitaal. Het economische eigendom en de zeggenschap van de onderneming liggen bij een stichting. Het stemrecht is ondergebracht bij stewards en kan niet worden verkocht. Daarmee is de waarde van het bedrijf volledig geneutraliseerd.
Ook interessant
Heeft u een vraag over dit artikel?
De specialisten van ABN AMRO MeesPierson komen graag met u in contact.