Aandacht voor koopkracht en sociale zekerheid, maar ook voor de lange termijn
De ambitie om de defensie-uitgaven te verhogen tot 3,5% in 2035 staat centraal in deze regeerperiode. Oorspronkelijk stelde de coalitie voor om deze uitgavenverhoging te financieren via hogere belastingen op arbeid (de ‘vrijheidsbijdrage’) en bezuinigingen op sociale zekerheid. Hierdoor zou volgens eerdere berekeningen de koopkracht in 2027 gelijk blijven. Als gevolg van het conflict in het Midden-Oosten is de inflatie gestegen en dreigt de koopkracht volgend jaar te dalen. De coalitie voelt zich hierdoor genoodzaakt om de eerdere plannen ten aanzien van de vrijheidsbijdrage en de sociale zekerheid af te zwakken, zodat de koopkrachtdaling beperkt blijft.
Ook worden er investeringen gedaan. Zo worden middelen uitgetrokken voor innovatiefondsen en gaat er een eenmalige impuls naar herstel van infrastructuur. Ook stikstof staat nog steeds op de agenda. Daarentegen zijn concrete vervolgstappen op de Wennink-agenda – het Nederlandse ‘Draghi-rapport’ over concurrentievermogen – beperkt. Een andere duidelijke afwezige in het beleid van vandaag is een concreet voorstel om uiterlijk in 2028 een nieuwe Box 3 vermogensbelasting te introduceren. De beslissing over Box 3 is vooralsnog doorgeschoven.
Nederlandse economie weerbaar al nemen structurele knelpunten toe
Prinsjesdag vond plaats tegen een achtergrond waarin de Nederlandse economie zich verrassend weerbaar heeft getoond, ondanks geopolitieke risico’s en verhoogde energieprijzen (lees hier meer). De consumptie van huishoudens is veerkrachtig, de overheid blijft een bijdrage leveren aan de groei en de arbeidsmarkt is krap. De Nederlandse economie profiteert ook van de wereldwijde AI-gedreven investeringsgolf. Het uitgebreide halfgeleider-bedrijfsecosysteem ondersteunt de uitvoer.
Het beeld op de langere termijn is uitdagender. Allerlei belemmerende factoren zetten steeds meer een rem op de economie, bijvoorbeeld de vergrijzing van de beroepsbevolking, congestie op het elektriciteitsnet en achterstallig onderhoud van infrastructuur. Deze knelpunten beperken het groeipotentieel en verminderen de broodnodige dynamiek in de economie.
Inflatie blijft een belangrijke uitdaging. Hogere energieprijzen als gevolg van het conflict in het Midden-Oosten raken de economie, terwijl verschillende sectoren nog moeten bijkomen van eerdere energieschokken. De aanhoudend hoge loongroei zal de diensteninflatie waarschijnlijk nog geruime tijd hoog houden. Verder kan ook de voedingsinflatie de komende tijd toenemen (lees hier meer). Na vier jaar van prijsdruk blijft de inflatie ook dit en volgend jaar met ongeveer 3% hoog.
