Gemeenschap van goederen: directe eigendom en doorschuiffaciliteit
Bij een huwelijk in algehele gemeenschap van goederen worden alle bezittingen en schulden gemeenschappelijk. Behoren de aandelen voor aanvang huwelijk aan een van beide partners dan gaat door het huwelijk de helft van de aandelen in de bv van de ene echtgenoot naar de andere over.
Civielrechtelijk zijn beide echtgenoten vanaf dat moment ieder voor de helft eigenaar. Fiscaal wordt deze overgang als een vervreemding aangemerkt. De doorschuiffaciliteit in de inkomstenbelasting zorgt ervoor dat geen directe belastingheffing plaatsvindt.
Bij overlijden van een van de echtgenoten gaat diens helft van de aandelen meestal over naar de langstlevende. Er is dan slechts ab-heffing verschuldigd over de helft van de waarde van de aandelen. Dat is gunstig voor de liquiditeitspositie van die erfgenaam die niet de aandeelhouder was.
Finaal verrekenbeding: geen eigendomsoverdracht
Bij een finaal verrekenbeding wordt afgesproken dat bij het einde van het huwelijk (door overlijden en/ of echtscheiding) wordt afgerekend alsof er een gemeenschap van goederen was. Civielrechtelijk blijft het vermogen, zoals de aandelen in de BV, van de aandeelhouder. Het finaal verrekenbeding creëert slechts een vorderingsrecht, zonder eigendomsoverdracht. Fiscaal gaan alle aandelen tot de nalatenschap behoren. Hierdoor wordt bij overlijden van de aandeelhouder voor de inkomstenbelasting afgerekend over de gehele waarde van de aandelen. Bij overlijden van de niet-aandeelhouder is er dan geen sprake van ab-heffing.
Erfbelasting versus ab-heffing
Het finaal verrekenbeding werkt wel voor de erfbelasting. Voor de inkomstenbelasting wordt de claim op het aanmerkelijk belang niet gespreid. Dit kan tot een hogere directe belastingdruk leiden dan bij een gemeenschap van goederen, waar de claim wel wordt gespreid over beide echtgenoten.
Overstappen naar gemeenschap van goederen en volmacht in levenstestament?
Stel men heeft nu huwelijkse voorwaarden die starten met een koude uitsluiting, in dit geval ‘opgewarmd’ met een finaal verrekenbeding werkend bij overlijden. De aandeelhouder wenst niet nu over te gaan naar een gemeenschap van goederen.
Voor de erfbelasting gaat het goed, daar vindt gelijkmatigheid plaats. Zie ook: De voordelen van een gelijke vermogensverdeling voor de erfbelasting.
Wat nu te doen voor de inkomstenbelasting? Als voorzienbaar is dat de echtgenoot-aandeelhouder als eerste zal overlijden, kan men op dat moment overgaan naar een algehele gemeenschap van goederen. Hierdoor kan de helft van de aandelen zonder afrekening van inkomstenbelasting overgaan naar de langstlevende. Deze wijziging kan relatief snel worden gerealiseerd. De echtgenoot-aandeelhouder heeft van de dokter bijvoorbeeld te horen heeft gekregen dat hij of zij terminaal ziek is.
Daarnaast kan in een levenstestament een volmacht worden opgenomen om de huwelijkse voorwaarden te wijzigen als de omstandigheden daarom vragen. Er moet dan in de volmacht wel de letterlijke tekst van de mogelijke wijziging beschreven worden. Het is duidelijk dat een onverwacht overlijden van de aandeelhouder in deze variant niet leidt tot de gewenste spreiding.
Algehele gemeenschap versus beperkte gemeenschap
Voor 1 januari 2018 gold een algehele gemeenschap van goederen: alle bezittingen en schulden van beide echtgenoten, ook die van vóór het huwelijk, vielen in de gemeenschap. Daarna geldt een beperkte gemeenschap van goederen als basisstelsel. Alleen het vermogen en de schulden die tijdens het huwelijk zijn opgebouwd, vallen in de gemeenschap. Vermogen en schulden van vóór het huwelijk, en ook erfenissen en schenkingen, blijven privé. U kunt nog steeds een algehele gemeenschap van goederen overeenkomen, in de vorm van huwelijkse voorwaarden. Zie ook ons artikel: Trouwen zonder voorwaarden. Hoe werkt dat eigenlijk? - Financial Focus.
Conclusie
De keuze tussen een gemeenschap van goederen en een finaal verrekenbeding heeft gevolgen voor de fiscale behandeling van aanmerkelijkbelangaandelen bij overlijden. Beide vormen werken goed voor de erfbelasting. Een gemeenschap van goederen biedt spreiding van de ab-claim. Het is mogelijk en soms wenselijk om het huwelijksgoederenregime tijdig aan te passen of in een levenstestament een volmacht tot wijziging op te nemen.
Dat is afhankelijk van uw persoonlijke en fiscale situatie. Bespreek voorgaande met uw fiscalist, accountant of notaris.
Meer lezen over estate planning bij ABN AMRO MeesPierson? Kijk dan hier: Estate Planning - ABN AMRO en Vermogensoverdracht - ABN AMRO.
