Regelmatig spreken wij klanten die wel ooit een testament in concept hebben laten opstellen, maar nooit zijn overgegaan tot het passeren van de akte. Wat gebeurt er als u overlijdt voordat de akte gepasseerd is? Dit is dan géén geldig testament. In principe geldt dan het versterferfrecht als u nog geen testament had. Uw nalatenschap wordt verdeeld volgens de wettelijke regels en niet de specifieke regeling die u zelf had bedacht.
Vormvereiste
Een concepttestament voldoet namelijk niet aan het vormvereisten in de wet. Het moet gaan om een notarieel verleden akte. Een rechter kan echter in uitzonderlijke gevallen beslissen dat het concepttestament tóch werking heeft. Dit gebeurt alleen als het naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid onaanvaardbaar zou zijn om het versterferfrecht toe te passen.
De rechter kan dan kijken naar alle omstandigheden, zoals bijvoorbeeld de intentie van de overledene, de mate van afronding van het concept en de reden waarom het testament niet is gepasseerd.
Casus in rechtspraak
In een recente uitspraak van de Rechtbank Amsterdam zou een vrouw een testament ondertekenen waarin de nalatenschap zou toekomen aan haar samenwonende partner terwijl hun minderjarige kinderen een niet-opeisbare geldvordering op de man zouden verkrijgen. Een uur voor de ondertekening raakt zij buiten bewustzijn en overlijdt. De akte is daardoor niet gepasseerd en voldoet niet aan het vormvereiste.
Het testament zou gunstig uitpakken vanwege de hoge vrijstelling voor partners in de erfbelasting. En zonder testament waren in deze casus alleen de kinderen erfgenaam. Het is dan onzeker of de partner wel in de woning kan blijven wonen.
Oordeel van de Rechtbank
De Rechtbank heeft in deze zaak geoordeeld dat de regeling in het concepttestament moet worden gevolgd. Daarbij waren de volgende omstandigheden doorslaggevend.
- De vrouw had duidelijk haar wensen kenbaar gemaakt bij de notaris en in het concepttestament waren deze wensen verwerkt.
- Er waren geen aanwijzingen dat zij het concept nog verder wilde wijzigen.
- Er was een afspraak gemaakt voor de ondertekening.
- Het overlijden was onverwacht en de enige reden dat het testament niet is gepasseerd.
- Verklaringen van de notaris, familie en vrienden bevestigden haar intentie.
De rechtbank vond het daarom naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid onaanvaardbaar om het versterferfrecht toe te passen. De nalatenschap moest worden afgewikkeld volgens het concepttestament.
Juridische en fiscale gevolgen
Dit is een geval van een uitzondering die de hoofdregel bevestigt: normaal geldt het versterferfrecht als er geen testament in een notariële akte verleden is. Maar in uitzonderlijke gevallen, zoals hier, kan de rechter het concepttestament toch leidend maken. Er is geen algemene wettelijke uitzondering; elke situatie wordt individueel beoordeeld.
Fiscaal betekent dit dat de partner als erfgenaam wordt aangemerkt en profiteert van de hoge vrijstelling voor partners in de erfbelasting. Zie hier ons artikel over deze vrijstelling: De partnervrijstelling in de Successiewet: voorwaarden, pensioenimputatie en ‘afvullen’ - Financial Focus. Hier leest u wie uw partner is voor de erfbelasting: Wie is uw partner voor de erfbelasting? - Financial Focus
Conclusie
Overlijdt u met een niet-gepasseerd concepttestament, dan geldt in principe het versterferfrecht. Alleen in uitzonderlijke gevallen kan de rechter beslissen dat de nalatenschap toch volgens het concepttestament wordt verdeeld. Heeft u echter een concept; talm dan niet en maak een passeerafspraak met uw notaris. De uitspraak is zo specifiek dat u er niet op kunt bouwen.
Heeft u een vraag over dit artikel?
De specialisten van ABN AMRO MeesPierson komen graag met u in contact.