Luxemarkt onder de loep: de opkomst van lab-grown diamanten

Met de actie van Zeeman was de schok compleet: de discountketen bood in 2025 diamanten aan voor slechts 30 euro. Wat een marketingstunt leek, legde een diepe economische breuklijn bloot. Diamanten, vanouds de hardste en meest waardevaste van alle luxeproducten, bleken niet langer schaars. Sinds het mogelijk is edelsteen te produceren, valt de markt uiteen in de consumptiediamant versus de beleggingsdiamant. Voor wie vermogen in edelstenen aanhoudt, verschuift de prioriteit van de loep naar de bron. De vraag is niet meer alleen hoe de steen fonkelt, maar wie de transparantie van de keten garandeert.

Schaarstepremie verdampt

De diamantprijzen zorgden de afgelopen jaren voor een op hol geslagen koersgrafiek. Tijdens de pandemie joeg een combinatie van haperende aanvoerlijnen en explosieve trek in tastbare luxe de prijzen naar een recordhoogte. Inmiddels verkeert de markt in rustiger vaarwater, al verandert de technologische vooruitgang de zaak. Judith Sanders, beleggingsstrateeg bij ABN AMRO MeesPierson, stelt dat de diamantmarkt verschillen begint te vertonen. ‘De schaarstepremie in het lagere segment verdampt.’

Ze vergelijkt de komst van de laboratoriumdiamant (lab-grown, oftewel in het lab gekweekt) met de disruptie in de fotografie. ‘De overgang van analoge film naar digitale pixels veranderde alles. Labdiamanten bieden de consument een heldere winst: meer keuze voor minder geld. Maar voor de belegger is dit een waarschuwing: zodra het aanbod eenvoudig meegroeit met de vraag, verliest een bezit zijn prijsmacht.’ Een economische wetmatigheid die hard is als steen: reproduceerbaarheid gaat ten koste van waarde.

Technologisch mirakel

Diamanten komen tegenwoordig niet meer alleen uit de diepe aardkorst, maar ook uit de reactor. Met technieken als chemical vapor deposition (CVD) kun je ze laten ‘groeien’ op een flinterdun diamantzaadje, met behulp van koolstofgas. Het resultaat is echt diamant, in dezelfde chemische samenstelling en dezelfde hardheid en schittering als gedolven diamant. Door mensenhanden gemaakt. Fabrieken in China en India overspoelen de markt inmiddels op industriële schaal, wat diepe groeven slijpt in de prijsgrafieken. In 2016 kostte een labsteen van 1 karaat nog 85 procent van een natuurlijke diamant, tien jaar later is dat nog maar 10 tot 20 procent. De productiekosten zijn nu zo laag dat de fabrikant een steen van 1 karaat soms voor minder dan 100 dollar verkoopt.

Voorgoed gespleten

Dat doet wat in een markt van ambachtslieden en gevestigde namen, die soms al eeuwen de dienst uitmaken. Grote diamantleveranciers als De Beers beperkten het aanbod van nieuwe natuurlijke diamanten om de prijserosie in te dammen. Het Amsterdamse diamantairshuis Gassan ging de strijd meer dan ooit voeren op emotie en historie. De vierde generatie van het familiebedrijf koos tijdens de pandemie voor een radicale koerswijziging onder het motto ‘House of Gassan’. ‘Wij hebben ervoor gekozen om het hogerop in de markt te zoeken, met uitsluitend natuurlijke diamanten’, stelt chief creative officer Debora Huisman-Leeser. Zij ziet een fundamenteel verschil in de echtheid van het product. ‘Een gedolven diamant draagt een geschiedenis van miljoenen jaren in zich. De unieke insluitsels zijn de vingerafdrukken van de natuur. Die ziel ontbreekt in een kweekbakje.’

De koerswijziging bleef niet zonder gevolgen. Waar Gassan voorheen 400.000 klanten per jaar trok, onder wie veel toeristen, richt het zich nu op jaarlijks 150.000 bezoekers die de tijd nemen voor vakmanschap, waaronder de Gassan 121 met zijn glinstering van maar liefst 121 facetten. In het topsegment speelt lab-grown geen rol en voor Gassan is de focus op natuurdiamant even logisch als verstandig. ‘Klanten komen voor een jubileum of een aanzoek en zo’n moment wil je niet bezegelen met een industrieel massaproduct’, vertelt Huisman-Leeser.

Kostbare gok

Omdat het blote oog het onder-scheid niet meer ziet, weegt de expertise van de taxateur zwaar. Rob van Amelsfoort van Feniks Taxaties merkt dat het vertrouwen in de traditionele keten wankelt. Voor hem is transparantie cruciaal, met naast de vier c’s carat, colour, clarity en cut voortaan ook de c van confidence. Hij gebruikt speciale testapparatuur, zoals de labdiamantdetector Yehuda Dr. Watson en binnenkort de AI-gestuurde versie daarvan, om de waarheid boven tafel te krijgen. ‘Labdiamanten reageren anders op ultraviolet licht. Die lichtreactie verraadt onherroepelijk of een steen geologisch is gevormd of in een reactor is gebakken.’

Een natuurlijke diamant is waarde-vast, in tegenstelling tot een lab-grown diamant.

Hoewel hij in het hogere marktsegment van met name historische juwelen en sieraden nog weinig lab-grown tegenkomt, komen klanten al wel regelmatig met items waarin deels niet-natuurlijke diamanten zijn verwerkt. ‘Zoals een tennisarmband uit een vakantieland, waarin dertig synthetische diamanten verstopt zaten tussen natuurlijke diamanten’, vertelt Van Amelsfoort. ‘Dat is pure fraude: deels bewust, deels onbewust. Bij reparaties kijkt men niet altijd kritisch genoeg naar de herkomst van de vervangende steentjes.’ Volgens hem schieten juweliers ernstig tekort. ‘Bij het overgrote deel ontbreekt adequate kennis en testapparatuur. Ze vertrouwen blind op de leverancier, maar in een wereld waar lab-grown stenen steeds vaker al dan niet per ongeluk in de mix terechtkomen, is dat een kostbare gok.’

Een heikel punt is de restwaarde. Waar natuurlijke diamant historisch gezien waardevast is, is de laboratoriumvariant vergelijkbaar met elektronica: bij het verlaten van de winkel keldert de waarde. ‘Daardoor is er nagenoeg geen secundaire markt voor lab-grown’, stelt Van Amelsfoort. ‘Handelaren kopen ze simpelweg niet terug omdat ze nieuw goedkoper zijn.’

ESG onder de loep

Marketeers presenteren laboratoriumdiamanten als het schone en ethische alternatief voor vervuilende mijnbouw en bloeddiamanten. Klopt dat? Judith Sanders heeft bij die claims wel een paar kanttekeningen. ‘Het energieverbruik van de reactoren waarmee lab-grown diamanten worden gemaakt is gigantisch. Als de stroom uit Chinese kolencentrales komt, is het milieuvoordeel een illusie.’ Ook de sociale voordelen van lab-grown zijn discutabel, vindt zij. Veel mijnbouwers hebben de beloning van werknemers en de werkomstandigheden verbeterd. Bovendien zijn landen als Botswana en Lesotho afhankelijk van de diamantwinning: de inkomsten zijn onmisbaar om onder meer scholen en ziekenhuizen te financieren. In Botswana is diamant goed voor circa 65 procent van de export. ‘Wie de markt voor diamanten uit mijnen de rug toekeert, raakt de stabiliteit van ontwikkelingslanden’, waarschuwt Sanders.

Geïnspireerd door zulke ESG-vraagtekens werkt de natuurdiamantsector hard aan transparantie en traceerbaarheid. De nieuwe Kimberley Process-erkenning garandeert dat 99,8 procent van de ruwe stenen conflictvrij is. De nieuwste stap is blockchaintechnologie, waarbij de reis van een steen van mijn tot vinger nauwkeurig wordt vastgelegd in een digitaal paspoort. Hierdoor weet de koper van een natuurlijke diamant zeker dat zijn aankoop op positieve wijze heeft bijgedragen aan de economie van een land als Namibië of Angola.

Certificaat en bron

Van Amelsfoort waarschuwt dat kopers zich niet moeten blindstaren op een certificaat. ‘Het is een belangrijk onderdeel van de beoordeling, maar uiteindelijk is het slechts zo betrouwbaar als de bron die het heeft afgegeven. GIA, HRD en IGI behoren tot de meest gerenommeerde laboratoria.’ Volgens de taxateur draait een aankoop steeds meer om de vijfde c van confidence. ‘Het gaat erom dat je weet wat je koopt en bij wie je het koopt. Een betrouwbare leverancier, transparantie over de herkomst en een goede reputatie zijn minstens zo belangrijk als een certificaat.’

Industriële toekomst

Behalve voor sieraden zijn er meer mogelijke toepassingen voor laboratoriumdiamanten. Sanders wijst op de chipindustrie. ‘De extreme hardheid en ongeëvenaarde thermische geleidbaarheid maken diamant onmisbaar voor de volgende generatie supercomputers en medische technologie. Fabrieksdiamanten vinden hun ware bestemming als hoogwaardige industriële grondstof, maar ook in gereedschappen.’

Conclusie voor belegger

Daarmee is de diamant anno 2026 geen eenduidige activaklasse meer. Wie alleen schittering of hardheid zoekt, is met lab-grown prima af. Hecht u aan vermogensbehoud, emotie, historie en oorspronkelijkheid, dan is vooral de natuurlijke topdiamant van minimaal 3 karaat relevant. Daarvan maakt de aarde namelijk geen nieuwe. In een wereld van reproduceerbaarheid is juist dat wat de mens niet zelf kan maken het kostbaarst.