‘Cultuur en natuur brengen mensen samen en verrijken onze samenleving. Cultuur zorgt voor verbinding en dialoog, het geeft nieuwe perspectieven en verbetert het mentale welzijn van mensen. En een belangrijke misvatting: cultuur is niet elitair. Met dit uitgangspunt willen we als Cultuurfonds met uiteenlopende bijdragen alle inwoners van ons land bereiken. Dat doen we al 85 jaar. We investeren jaarlijks ruim vijftig miljoen euro in zo’n 4.000 projecten uit allerlei disciplines: niet alleen muziek, dans, theater en beeldende kunst maar ook natuur, mode en vormgeving.'
'We proberen alle soorten makers te bereiken. Neem klassieke muziek: daar loopt de financiering uiteen van kamermuziek tot amateurkoren, van muziekonderwijs op scholen tot stipendia voor talentvolle muziekstudenten. Het Cultuurfonds investeert juist ook in kleine lokale initiatieven. Denk aan een koor, het behoud van de molen in de polder of de muziekvereniging in het dorp, vaak gerund door vrijwilligers. Ook dat is cultuur: het is echt van en voor iedereen.’
Erfgoed en ambachten
‘Daarnaast geven we geld aan monumentenzorg en erfgoed: jaarlijks zo’n vijf miljoen euro. Zo hebben we bijgedragen aan de restauratie van het prachtige gemaal De Cruquius in Haarlem, de grootste stoommachine ter wereld. Al ons nationale erfgoed – van molens en mooie buitenplaatsen tot historische moestuinen – moet worden onderhouden door ambachtslieden, aan wie een groot tekort is. Daarom investeren we ook heel gericht in vakopleidingen op het mbo. En in het jaarlijkse Ambacht in Beeld Festival, dat jongeren en hun ouders laat kennismaken met alle mogelijke ambachten. Ambachtslieden geven er workshops en masterclasses, van hout draaien tot koper slaan, zodat je ziet hoe mooi een ambacht kan zijn.’
‘We krijgen jaarlijks duizenden aanvragen voor financiering van cultuur- of natuurprojecten. Onze experts en adviseurs beoordelen die zorgvuldig, aan de hand van zes criteria. Wat is het doel? Welk publiek wil je bereiken? Het hoeft zeker niet altijd te gaan om grote landelijke projecten, die veel bezoekers trekken; we ondersteunen ook veel regionale en lokale initiatieven. Daarbij: jonge makers moeten ook vlieguren kunnen maken. We letten in onze beoordeling van aanvragen op aspecten als participatie, educatie, verbinding, talentontwikkeling en zeker ook vernieuwing. Artistieke kwaliteit? Nee, dat is geen criterium, we willen niet op de stoel van de maker gaan zitten. Wij geloven in de autonomie van het individu. Wel beoordelen we plannen natuurlijk op inhoud en hebben we aandacht voor vernieuwende projecten die het maatschappelijk debat aanjagen. Zo financieren we makers die met hun werk dialoog willen stimuleren en polarisatie willen verminderen. Cultuurmakers fungeren vaak als radars van de maatschappij, vertalen trends en maatschappelijke issues als klimaatverandering of ons slavernijverleden naar hun werk. We zijn er niet bang voor als projecten schuren, maar willen niet bijdragen aan onnodige provocatie.’
Privaat fonds
‘We krijgen geen geld van de overheid, we zijn een privaat fonds. De VriendenLoterij en de Nederlandse Loterij zijn belangrijke donateurs. Ook ontvangen we voor de ondersteuning van onze projecten gelden van particulieren uit schenkingen, donaties en nalatenschappen. Gelukkig maar, want achtereenvolgende kabinetten trekken zich helaas steeds verder terug uit subsidiëring van projecten gericht op cultuur en natuur. Daardoor neemt de druk op private fondsen toe. Het kwalijke is dat de overheid ervan uitgaat dat particulieren het stokje overnemen als zij zich terugtrekt, maar zo werkt het niet, weten we uit onderzoek. Sommige particulieren redeneren: als de overheid niet bereid is te investeren, waarom zou ik dan nog geld geven aan projecten gericht op cultuur en natuur?’
‘Veel particulieren – inmiddels ruim vijfhonderd – kiezen ervoor om bij ons een eigen CultuurFonds op Naam op te zetten, met een zelfgekozen naam en doelstelling. Soms bij leven of juist uit een nalatenschap. Sommige schenkers hebben een heel duidelijk doel, vaak vanuit hun eigen interesse. De een wil bijdragen aan educatie voor jongeren, de ander aan talentontwikkeling in dans of theater. Anderen hebben geen duidelijk doel en gaan graag in overleg met onze adviseurs om te kijken welk project of idee goed bij hen past. We zien dat donateurs hier enorm veel lol in hebben. Waar mogelijk betrekken we hen bij het vervolg, zodat ze kunnen zien wat makers met hun schenking doen en wat het teweegbrengt.’
Leningen
‘Voor cultuurmakers is de opgave de komende jaren best groot. Denk alleen al aan stijgende kosten voor materialen, energie en personeel. Plus een overheid die eerder minder dan meer subsidie wil geven aan cultuur en natuur. Waar haal je dan het broodnodige geld vandaan om te kunnen investeren? Ik ben er dan ook trots op dat het Cultuurfonds is begonnen met het aanbieden van een leningfaciliteit. We verstrekken deze leningen voor culturele initiatieven tegen een sympathieke rente van 1,5 procent en hebben daar zes miljoen euro voor gereserveerd. De animo hiervoor is heel groot. We blijven de komende jaren inzetten op verbinding en dialoog door projecten op het gebied van cultuur en natuur mogelijk te maken. Dat is prachtig en zinvol werk, niet alleen voor ons maar zeker ook voor onze donateurs.’
