De voordelen voor de erfbelasting
Partners hebben een grote vrijstelling voor de erfbelasting. In 2026 bedraagt deze vrijstelling maximaal € 828.035. Erft de partner meer? Dan gelden tarieven van 10% en 20% voor het meerdere. Dat is een groot verschil in vergelijking met de vrijstelling en tarieven voor ‘anderen’. Die hebben een vrijstelling van € 2.769. Voor het meerdere gelden tarieven van 30% en 40%.
Het kan dus een enorm verschil betekenen of iemand wel of niet als partner kwalificeert; tot 40% over de partnervrijstelling ofwel circa € 330.000! In ons artikel “Erfbelasting berekenen” treft u een volledig overzicht aan van de tarieven en vrijstellingen.
De partnervrijstelling wordt verminderd als er partnerpensioen is. Hoe dat in zijn werk gaat, leest u in ons artikel “De partnervrijstelling in de Successiewet”.
Wanneer bent u een partner voor de erfbelasting?
Voor gehuwden en geregistreerde partners is het overzichtelijk. Die zijn altijd partners van elkaar voor de erfbelasting. Er geldt niet de verplichting om op hetzelfde adres te wonen of ingeschreven te zijn. Dit partnerschap eindigt als sprake is van een echtscheiding of een scheiding van tafel en bed.
Samenwoners kunnen ook partner zijn voor de erfbelasting, maar zij moeten aan een aantal voorwaarden voldoen. Zij moeten ongehuwd zijn, meerderjarig zijn, ingeschreven staan op hetzelfde woonadres, geen ouder en kind van elkaar zijn en met niemand anders aan deze voorwaarden voldoen. Vervolgens zijn er de ‘flitspartners’ en gewone samenwoners. De flitspartners hebben een notarieel samenlevingscontract met een wederzijdse zorgverplichting (‘samen kosten delen’) en kunnen al na 6 maanden partner van elkaar zijn. Anders moet men gedurende 5 jaar aan alle voorwaarden voldoen. Hier vindt u de omschrijving door de Belastingdienst.
Knelpunten in de praktijk
Om partner van elkaar te zijn voor de erfbelasting moet u dus aan een aantal voorwaarden voldoen. Alleen dan geldt de grote partnervrijstelling voor de erfbelasting. In de praktijk geven de voorwaarden knelpunten:
- Het komt voor dat iemand gehuwd is, maar gescheiden leeft van zijn huwelijkspartner en inmiddels een nieuwe samenwoonrelatie heeft. Die nieuwe partner kan geen ‘erfbelastingpartner’ worden.
- Men woont al meer dan 5 jaar samen, maar is vergeten zich op hetzelfde adres in te schrijven bij de gemeente.
- Mensen met een LAT-relatie hebben hetzelfde probleem, in de zin dat zij ook niet op hetzelfde adres staan ingeschreven. Zij kunnen overwegen te trouwen of een partnerschap te registeren, want daarvoor geldt geen samenwoonplicht.
- Er is sprake van een meerrelatie, bijvoorbeeld 3 personen die met elkaar samenwonen. Niemand is dan partner van elkaar. Goedgekeurd is dat 2 personen een samenlevingscontract kunnen aangaan en dan zo een keuze voor een erfbelastingpartner kunnen maken. Partner zijn met 2 anderen kan echter niet.
Dit kunnen situaties zijn waarin de partners een zorgverplichting naar elkaar voelen en elkaar tot erfgenaam benoemen. Maar zij passen niet in de ‘mal’ die de wetgever zich voor partners voorstelde. Zoals al vermeld, voor de erfbelasting kan dat een enorm verschil betekenen.
Overigens zijn er soms versoepelingen mogelijk op een aantal punten. Via beleid worden zo onbedoelde of schrijnende situatie verzacht. Bijvoorbeeld voor de situatie dat in het zicht van een huwelijk een overlijden plaatsvindt.
Nadelen van partnerschap
Het is niet zo dat het zijn van partner alleen voordelen heeft. Krijgen beide partners bijvoorbeeld een schenking van dezelfde schenker? Dan worden die als uitgangspunt als één schenking gezien en geldt maar één schenkingsvrijstelling.
Verder kan een partnerschap doorwerken voor regelingen zoals de AOW. De volgende situatie heeft zich voorgedaan:
Partner A en partner B hebben een LAT-relatie. Partner A wil vermogen nalaten aan de kinderen van partner B. Voor de erfbelasting zijn dat vreemden en het tarief loopt op tot 40%. Men registreert een partnerschap. Men kwalificeert als partners voor de erfbelasting, zonder samen te hoeven wonen. De kinderen van partner B zijn voor de erfbelasting nu ook de kinderen van partner A. Dat scheelt veel erfbelasting! Maar, er treedt een gevolg op voor de AOW. In plaats van AOW voor ongehuwden krijgen de partners AOW voor gehuwden. En dat scheelt flink. Hier leest u de uitspraak in deze kwestie.
Sluit de regeling aan bij de huidige tijd?
Is de wet dan niet nodig aan herziening toe, is de logische vervolgvraag. De laatste herziening heeft plaatsgevonden in 2010, dus niet heel lang geleden. Maar er worden met enige regelmaat wel ideeën naar voren gebracht voor aanpassingen. Moet de wet niet meer ‘leefvormneutraal’ worden? Een aantal voorbeelden daarvan:
- Dezelfde vrijstelling voor de erfbelasting voor iedereen, ongeacht de relatie met de erflater. Dat is dan neutraal, maar gaat ten koste van de huidige verzorgingsgedachte naar kinderen en partners.
- Een hoge vrijstelling naar keuze. Iedereen kan één partnervrijstelling uitdelen en zelf beslissen naar wie de verzorgingsgedachte uitgaat. Maar dit kan weer leiden tot ongelijkheid tussen de erfgenamen (denk aan een kind dat wel en een ander kind dat niet de vrijstelling krijgt).
- De vrijstelling zelf over de erfgenamen mogen verdelen, kan een antwoord zijn op de kritiek in het vorige punt. Maar is dit uitvoeringstechnisch wel haalbaar? Hoe gaat iemand dit vastleggen en kan de Belastingdienst ermee overweg?
- Een uniform tarief voor iedereen. Maar is het eerlijk om bijvoorbeeld kinderen net zo zwaar te belasten als een willekeurige derde?
Voor elk idee valt wat te zeggen en tegenin te brengen. Wat zegt de politiek hierover? Is een nieuw kabinet ook een nieuwe start? Wellicht wel en als het kabinet niet met een plan komt, dan komt het via de actualisering van oude regelingen bij de Tweede Kamer terecht: De schenk- en erfbelasting op de schop!. Interessant is dat D66 geneigd is om regelingen te bezien vanuit nieuwe maatschappelijke ontwikkelingen. Het CDA daarentegen zit er traditioneler in met meer belang voor het huwelijk. Althans, tot nu toe was dit de verhouding.
Afsluiting
De huidige regels voor partners zijn duidelijk en best formeel. Zorg dat u niet iets over het hoofd ziet. Past u niet in de mal van de wetgever en kunt/wilt u zich niet in bochten wringen? Mogelijk ontstaat er nieuwe ruimte als de erfbelasting op de politieke agenda komt.
