Direct naar content

Starten met de verkoop (juist als je er nog niet helemaal klaar voor bent)

Gepubliceerd op:
17 min. leestijd

Bedrijf verkopen? Veel ondernemers denken daar pas serieus over na als ze eigenlijk al willen stoppen. Dat zorgt niet alleen voor onnodige stress, maar drukt mogelijk ook de waarde van de onderneming. Zonde, tijdig beginnen heeft vele voordelen en maakt het leven na de verkoop leuker.

Door:

Rond hun 55ste denken de meeste ondernemers voor het eerst serieus na over de verkoop van hun bedrijf. Geïnspireerd door de verhalen van anderen. Of door de onverwachte interesse van een private-equitypartij. En soms is de aanleiding de realisatie dat de volgende generatie het bedrijf niet wil, of niet kan, overnemen.
Toch duurt het vaak nog jaren voordat de ondernemer concrete stappen zet om de onderneming te verkopen. Met mogelijk waardeverlies en zelfs faillissement tot gevolg, zo laat onderzoek van onder andere de Europese Commissie en consultancybedrijf PwC zien.
Hoe start je tijdig met de voorbereiding van de verkoop, zonder de groei van de onderneming te belemmeren? Wat zijn de beste keuzes voor je toekomstige vermogen, inclusief de toekomstplannen om je nu al op te verheugen? En wat betekent dit voor de onderneming? Spoiler: die kan door de frisse blik juist meer waard worden.

Druk op het verkoopproces

‘Veel ondernemers starten het verkoopproces pas als ze er eigenlijk al klaar mee zijn,' zegt Peter Rikhof, eigenaar-oprichter van het verkoopplatform voor bedrijfsovernames, Brookz. ‘Als de ondernemer eindelijk de beslissing heeft genomen om het bedrijf te verkopen, wil hij of zij er vaak ook snel vanaf.’ Dat zorgt voor extra druk in het verkoopproces, zegt Rikhof, die veel ondernemers spreekt die nadenken over de verkoop van hun onderneming. Toch onderneemt een groot deel van hen nog geen actie. Rikhof begrijpt die terughoudendheid wel. ‘Ondernemers stellen dit uit omdat de toekomst onzeker is. De onderneming biedt de ondernemer niet alleen inkomen, maar ook bijvoorbeeld een breed sociaal en zakelijk netwerk. Wie stopt, lijkt dat allemaal te moeten opgeven.’

Op tijd starten met het proces heeft voordelen. Het voorkomt veel van de stress en tegenzin die Rikhof en anderen soms bij ondernemers bespeuren tijdens het intensieve verkoopproces. ‘Een verkoopproces neemt minimaal een jaar in beslag, afhankelijk van de omvang en complexiteit van de onderneming.’

Voldoende flexibiliteit

‘Te lang wachten is slecht voor de onderneming, en de ondernemer doet zichzelf er ook mee tekort,’ zegt expert vermogensplanning Hilde Wuisman van ABN AMRO MeesPierson. ‘Ondernemers die ik vlak voor of direct na de verkoop spreek, hadden de verkoop achteraf vaak liever anders gestructureerd.’ Wuisman en haar collega's brengen het onderwerp dan ook altijd ter sprake bij klanten. ‘Ook als de ondernemer daar nog lang niet mee bezig is,’ zegt ze.
In de regel adviseren specialisten om al minimaal zeven jaar vóór het beoogde stopmoment te starten met het verkoopproces. ‘Idealiter neem je de toekomstige overdracht al mee vanaf de opbouwfase van het bedrijf,’ zegt Wuisman. ‘Dan kun je zorgen voor voldoende flexibiliteit in de ondernemingsstructuur.’ Er is geen ideaal moment, zegt ze. ‘De onderneming kan op elk moment overdraagbaar moeten zijn. Denk bijvoorbeeld aan een onverwacht aantrekkelijk aanbod, maar ook ziekte of overlijden.’

Lees ook: "10 tips voor een soepele bedrijfsoverdracht".

Fiscale faciliteiten

Ondernemers die tijdig stappen nemen, kunnen bovendien optimaal gebruikmaken van fiscale regelingen die mogelijk een financieel voordeel opleveren. Wel zitten hier vaak wettelijke termijnen van vele jaren aan, voordat je hiervan kunt profiteren. Meer over de fiscale gevolgen van verkoop aan een derde lees je in "Fiscale aandachtspunten bij bedrijfsoverdracht aan derden". Maar Wuisman en haar collega's helpen ook de ondernemer die liever vandaag dan morgen verkoopt. ‘Ook dan is er vaak nog meer mogelijk dan ondernemers denken. We kijken samen naar zijn of haar wensen en brengen in kaart welke oplossingen nog beschikbaar zijn. Het uitgangspunt blijft hetzelfde: zoveel mogelijk grip krijgen op de uitkomst, ook als de voorbereidingstijd beperkt is.’

Zorg van overheden

Bedrijven die hun opvolging nog niet goed hebben geregeld, zijn ook een zorg van overheden. De Europese Commissie volgt al sinds de jaren negentig hoe bedrijfsoverdrachten in het MKB verlopen, en de conclusie is opvallend constant: een aanzienlijk deel van de eigenaren begint pas na te denken over verkoop of opvolging als het bijna te laat is. Dat kost niet alleen individuele ondernemers waarde, maar vormt volgens Brussel een structureel maatschappelijk probleem (zie ook de infographic). Een mislukte overdracht leidt tot sluiting van gezonde bedrijven en daarmee tot verlies van kapitaal, infrastructuur, vakkennis en belastinginkomsten.

Start met een plan

Nadenken over verkoop dus, maar waar begin je? Ondernemers verdiepen zich graag in wat de onderneming waard is, zien zowel Wuisman als Rikhof. Een waardebepaling kan dan een idee geven van dat bedrag. Belangrijk, maar het verkoopproces start met de vraag wat de ondernemer belangrijk vindt. Is dat daadwerkelijk alleen een maximale opbrengst? Of ook de continuïteit van het bedrijf, zekerheid voor de medewerkers en behoud van de cultuur? Rikhof stimuleert ondernemers om goed over de voorwaarden te onderhandelen. Die zijn minstens zo belangrijk als de koopsom. ‘De ondernemer moet weten wat er na de verkoop gebeurt met het bedrijf. Blijft het personeel dat mij de afgelopen twintig jaar heeft geholpen dit bedrijf op te bouwen, nog in dienst bij de nieuwe eigenaar? Blijft mijn naam nog op de gevel? Blijft er überhaupt nog iets over van het bedrijf? Want je kunt na de verkoop wel miljonair zijn en met je nieuwe auto op de voetbalclub komen - als daar allemaal mensen rondlopen die kort na de verkoop zijn ontslagen, word je niet hartelijk begroet.’

Kijk ook de video: “Veelgestelde vragen over bedrijfsoverdracht aan derden”

Stoppen of blijven?

Wuisman bespreekt met de ondernemer ook hoe die denkt over zijn eigen rol na de verkoop. ‘De ene ondernemer wil direct stoppen, de ander wil nog een aantal jaren betrokken blijven of misschien zelfs mee-investeren.’ Vaak wil een private equity partij dat de ondernemer nog een paar jaar werkzaam blijft en een deel van de verkoopopbrengst terug investeert in het bedrijf. Wuisman: ‘Het is belangrijk dat de ondernemer goed onderhandelt over deze voorwaarden. Een investering en de termijnen daarvan moeten bovendien binnen zijn persoonlijke financiële planning passen. Wanneer die keuzes helder zijn, geeft dat richting aan het hele verkoopproces.’

Forse besparing erfbelasting

‘Het draait niet alleen om wat het bedrijf oplevert, het gaat ook om wat je nodig hebt voor de toekomst’, benadrukt Wuisman. Dat begint bij het in kaart brengen van je wensen. Welk inkomen heeft de ondernemer na de verkoop nodig voor de beoogde levensstijl? ‘Ik vraag mensen hoe ze willen leven. Dromen ze van een vakantiewoning? Willen ze de kinderen helpen bij de aankoop van hun eigen woning? Of alvast een deel van het vermogen overdragen aan de volgende generatie?’
Inzicht in de wensen levert niet alleen rust op, het kan de ondernemer en zijn naasten veel geld besparen, weet Wuisman. Ondernemers kunnen gebruikmaken van de Bedrijfsopvolgingsregeling (BOR). Deze fiscale regeling maakt het mogelijk om het ondernemingsvermogen met een aanzienlijke vrijstelling van schenk- of erfbelasting over te dragen aan opvolgers, bijvoorbeeld uit de volgende generatie. Dat is interessant als de ondernemer verwacht dat een deel van het vermogen op termijn toch al bij de volgende generatie terechtkomt. ‘De BOR levert een forse besparing op. Door de opeenstapeling van belastingheffing bij de ondernemer en erfbelasting bij de kinderen gaat anders grofweg tot wel 45 % van dit vermogen na het overlijden van de ondernemer naar de fiscus.’

Lees meer over de BOR en andere fiscale regels voor de overdragende ondernemer in "Bedrijfsoverdracht: dit zijn belangrijke fiscale aandachtspunten".

Teveel om op te maken

Wuisman merkt dat weinig ondernemers de mogelijkheden van de BOR vooraf goed bekijken als ze het bedrijf aan een derde willen verkopen. ‘De focus van ondernemers ligt vooral op de transactie zelf, en veel minder op de periode daarna waar de ondernemer wenst dat het vermogen terecht komt,’ ziet ze.

Neem de ondernemer die zijn gehele onderneming verkocht aan een private equity partij. ‘Na de verkoop realiseerde hij zich pas dat de koopsom veel meer was dan hij gedurende zijn leven kon opmaken. Hij had liever gezien dat een groot deel van de verkoopprijs al bij de kinderen terecht was gekomen, want bij schenking of overlijden is immers bijna 45% belasting verschuldigd.’ Had hij de keuze gemaakt om (een deel van) zijn actieve onderneming al drie jaar eerder te schenken, dan hadden de kinderen gebruik kunnen maken van de BOR. De effectieve belastingdruk komt dan uit op maximaal ongeveer 5%. Dat levert een belastingbesparing op tot wel 40% van de verkoopprijs.

Hoe de BOR er voor de kinderen uitpakt, lees je in "Bedrijfsovername: dit zijn belangrijke fiscale aandachtspunten".

Een veelvoorkomende misvatting is dat de BOR alleen te gebruiken is als de volgende generatie de onderneming zelf ook gaat leiden.

Hoe je als ouder omgaat met meerdere kinderen en zeggenschap, lees je in "Bedrijfsoverdracht: wat is uw strategie?"

‘Het is geen voorwaarde dat het kind actief in de onderneming werkt of deze gaat leiden,’ zegt Wuisman. ‘De enige eis is de voortzettingseis: het kind moet de aandelen na de overdracht nog minimaal drie jaar aanhouden en de onderneming laten voortbestaan. Verkoopt of liquideert het kind de onderneming binnen die drie jaar, dan vervalt de vrijstelling.’ Wuisman wijst wel op een voorwaarde bij schenking: kinderen moeten op het moment van schenking minimaal 21 jaar zijn. ‘De regeling is op dit punt veranderd, en dat plaatst ondernemers soms voor een dilemma. Als een kind nog geen 21 is, terwijl het andere kind dat wel is, willen ze dat kind dan al wel schenkingen geven? Tegelijk wil iedereen zijn kinderen gelijk behandelen. Meestal wacht de ondernemer daarom tot beide kinderen 21 zijn en schenkt dan pas de onderneming via de BOR-regeling aan de kinderen. Het blijft complexe wetgeving, dus goede advisering van een fiscalist of accountant is hierbij essentieel.’

Is de onderneming verkoopklaar?

In de aanloop naar de verkoop hoort ook een kritische blik op de onderneming zelf. Is het bedrijf verkoopklaar? Ondernemers doen er goed aan hun bedrijf door de ogen van een koper te bekijken, want die wordt steeds kritischer. Wie betaalt, bepaalt, zo blijkt uit de Overnamebarometer over de eerste helft van 2026 van verkoopplatform Brookz. Overnametrajecten duren langer en de eisen worden strenger: kopers nemen meer tijd voor een transactie en stellen de verkopende partij vaker harde voorwaarden.

‘Over álles wat er aan een bedrijf mankeert, wordt onderhandeld,’ zegt Rikhof. Een gesprek met een koper loopt regelmatig uit op een teleurstelling, omdat er nog veel achterstallig onderhoud in de onderneming is. Zijn advies: ‘start met het in kaart brengen en verbeteren van de werkprocessen, en zorg voor een goede tweede man of een bedrijfsleider.’ MKB-bedrijven zijn meestal heel erg afhankelijk van de eigenaar, ziet hij. Dat is een grote risicofactor voor een koper. ‘Wat is er nog over als die ondernemer er niet meer is? Zorg dat het bedrijf operationeel kan functioneren zonder jou.’

Weg met de ballast

Ontdoe de onderneming ook van zaken die de volgende eigenaar als ballast zou kunnen zien, zegt Wuisman. ‘Wat moet er bij verkoop bijvoorbeeld gebeuren met het bedrijfspand? Steeds vaker wil een kopende partij het vastgoed niet op de balans hebben, of beschikt de koper niet over de middelen om het over te nemen.’ Het afsplitsen van het vastgoed maakt de onderneming financieel lichter en daarmee makkelijker verkoopbaar. ‘Ook kan het na de verkoop zorgen voor een inkomstenstroom uit huuropbrengsten, een aanvulling op het inkomen van de ondernemer.’
‘Als de ondernemer de werk-bv wil verkopen maar het bedrijfspand behouden, zorg er dan voor dat het vastgoed ruim vóór de verkoop op de juiste plek in de structuur wordt ondergebracht,’ zegt Wuisman. ‘Een herstructurering vlak voor de verkoop kan leiden tot 10,4% overdrachtsbelasting. Door tijdig te herstructureren kan onder voorwaarden een vrijstelling worden benut.’

Meer over vastgoed en overdrachtsbelasting bij verkoop aan een derde lees je in "Fiscale aandachtspunten bij bedrijfsoverdracht aan derden".

Tijd voor een nieuwe visie

Kijk in de aanloop naar de verkoop ook naar je eigen rol en die van het management, zegt organisatiepsycholoog Monique Meeuwisse van Momentum Bestuursadvies. Ze begeleidt ondernemers bij bedrijfsoverdracht, zowel overdracht aan familie als aan externe kopers. ‘Een ondernemer moet zijn eigen rol onder de loep nemen, ook als dat onwennig voelt. Vraag jezelf af welke capaciteiten jij en je MT nodig hebben in deze en de volgende ontwikkelfase van de organisatie. Dat helpt om te accepteren dat het bedrijf in een volgende fase is beland, waarbij mogelijk een andere visie past.’ Ze doelt hier ook op een opvolger. ‘Wie wil en kan directeur worden? En is dat dan ook een ondernemer met de blik naar buiten of meer iemand die zich op de interne zaken richt?’

Meeuwisse merkt in gesprekken dat ondernemers vaak heel snel begrijpen hoe belangrijk dat is. ‘Juist ondernemers zijn heel flexibel en goed in staat om de verschillende ontwikkelfases van de onderneming te onderscheiden.’ Alles draait om wat Meeuwisse de intrinsieke ontwikkelgerichtheid noemt. ‘Je wilt een managementteam dat zichzelf bezighoudt met verdere professionalisering en de ontwikkeling van het bedrijf, een team dat zich niet alleen richt op het verbeteren van de efficiëntie voor nu, maar ook op wat er in de nabije toekomst van de onderneming wordt gevraagd. Dat ziet een koper ook graag, het bedrijf wordt daardoor meer waard.’

Ze ziet dat in organisaties waarin dit niet gebeurt, het managementteam vaak erg leunt op de ondernemer. Een rode vlag voor potentiële kopers. Zeker private-equity partijen hechten veel waarde aan een sterk team dat bereid is nog een aantal jaren aan het bedrijf verbonden te blijven. Meeuwisse: ‘Maak die intrinsieke ontwikkelgerichtheid onderdeel van je bedrijfsvoering. Dat is ook waardevol als je nog niet actief op zoek bent naar een koper of na verkoop zelf nog een tijd aan het roer wilt blijven.’

Maak van al je opties een scenario

Pas als een ondernemer scherp voor ogen heeft wat hij wil én weet waar de waarde in zijn onderneming zit, wordt duidelijk wat verkoop daadwerkelijk kan opleveren. Wuisman ziet dat inzicht in de financiële gevolgen het verkoopproces soepeler maakt. ‘Onze interactieve tools maken alle scenario’s concreet. Wat heb je nodig om je huidige levensstijl te behouden en je doelen straks te behalen? Wij rekenen scenario's door, en laten zien hoe keuzes op korte en lange termijn uitpakken.’ Ondernemers krijgen daardoor meer rust, merkt ze. Door hun wensen concreet te maken (zoals een tweede woning, ondersteuning van/schenking aan kinderen of een andere levensstijl) ontstaat inzicht in wat financieel haalbaar is. ‘Daardoor verandert een abstract vermogen in een concreet plan. Dat geeft vertrouwen en maakt het makkelijker om beslissingen te nemen.’
Wuisman: ‘Ondernemers zijn gewend om van de management fee en winst uit de onderneming te leven. Als dat wegvalt, ontstaat de zorg, hoe zij weer een inkomstenstroom kunnen realiseren. Zij moeten wennen aan de gedachte om te leven van het vermogen. Daarom maken we inzichtelijk hoeveel inkomen duurzaam uit het vermogen kan worden gegenereerd. Wanneer zij zien dat er ook in de toekomst voldoende liquide middelen beschikbaar zijn voor hun gewenste levensstijl, ontstaat vaak het vertrouwen om die stap daadwerkelijk te zetten.’ En als ook nog blijkt dat het vermogen meer dan genoeg is om van te leven, ontstaan weer mooie gesprekken over wat de bestemming van dit vermogen gaat worden!

Risico van de earn out

Inzicht in de benodigde inkomsten helpt ook bij de onderhandelingen. Bijvoorbeeld als een deel van de koopsom over een langere periode uitbetaald wordt in de vorm van een earn out, of wanneer de ondernemer verbonden blijft als adviseur. ‘Het kan voor een periode na de verkoop aantrekkelijk zijn,’ zegt Wuisman. Zij ziet dat de slagingskans van de samenwerking toeneemt als de ondernemer een exit-optie heeft. Hij of zij moet inzicht hebben in de financiële consequenties en mogelijkheden, mocht de samenwerking niet goed uitpakken. ‘De ondernemer weet daardoor wat het effect is op korte en lange termijn als de inkomsten uit bijvoorbeeld de managementfee wegvallen. Dat geeft rust en richting tijdens de onderhandelingen.’

Onzekerheden

Een earn-out kan een hogere verkoopprijs opleveren, en soms is het zelfs de enige manier waarop een koper de overname kan financieren. Maar de regeling brengt ook onzekerheden met zich mee, zegt organisatiepsycholoog Meeuwisse. Ze daagt de ondernemers uit tot zelfreflectie. ‘Hoe leuk is het nog om in je onderneming te werken als je de regie niet meer hebt? Dat wordt vaak onvoldoende belicht in de euforie van het verkoopproces.’ Het valt in de praktijk meestal tegen, zegt Meeuwisse. ‘Een ondernemer is geen adviseur, hij wil de touwtjes in handen hebben en zelf de beslissingen nemen. Een adviesfunctie voelt dan gewoon niet goed.’ Dat geldt voor ondernemers die stoppen met werken na de verkoop, maar ook voor de groeiende groep jonge ondernemers die een nieuwe eigenaar of private equity partij aan boord haalt om de onderneming te laten groeien.
Is een earn out of een adviesfunctie dan een no-go? Rikhof adviseert ondernemers de earn out periode of de adviseursrol in ieder geval zo kort mogelijk te houden. ‘Dat vraagt een goede voorbereiding. Het bedrijf moet gewoon kunnen draaien zonder jou. Vraag jezelf af waarom je een jaar nodig hebt om de onderneming goed over te dragen.’

Start met loslaten

Een belangrijk onderdeel van het proces is dat de ondernemer begint met loslaten. Bedrijven met een sterk verbonden eigenaar zijn aantoonbaar minder waard: waarderingsdeskundigen rekenen een risico-opslag wanneer een onderneming sterk leunt op de persoon van de directeur-grootaandeelhouder. Rikhof raadt ondernemers die de onderneming “exit-ready” willen maken aan zo snel mogelijk te beginnen met loslaten. ‘Start eens met een lange vakantie, dat is een goede testcase. Een ondernemer moet zes weken op vakantie kunnen gaan, terwijl de zaak intussen prima doordraait.’ Een bijkomend voordeel is dat specialisten zien dat ondernemingen die op verkoop worden voorbereid, vaak efficiënter draaien en betere resultaten laten zien.

Emotioneel proces

Loslaten valt ondernemers soms toch zwaar: het bedrijf is niet alleen een bron van inkomen, maar ook een wezenlijk onderdeel van hun identiteit. Wuisman merkt dat vooral jongere ondernemers steeds beter op deze fase zijn voorbereid. ‘De onderneming is vaak jarenlang een belangrijk onderdeel van iemands identiteit geweest. Vroeger hadden ondernemers daardoor vaak moeite om los te laten, wat het proces kon vertragen. Tegenwoordig zijn ondernemers bewuster bezig met hun toekomst na de verkoop, waardoor ze vaak beter voorbereid zijn op het emotionele proces dat bij een overdracht hoort. De meest succesvolle verkooptrajecten zien we dan ook bij ondernemers die twee dingen op orde hebben: een goede voorbereiding van de bedrijfsoverdracht én een helder beeld van wat zij daarna willen gaan doen.’

Wil je weten welke stappen je nog meer kunt zetten? Lees "10 tips voor een soepele bedrijfsoverdracht".

Gesteld op privacy

Veel ondernemers realiseren zich niet hoe eenvoudig informatie te herleiden is. Als de bedrijfsnaam, holdingstructuur en het adres direct aan de naam van de ondernemer te koppelen zijn, ontstaat er snel een volledig beeld van de situatie. Er zijn verschillende manieren om de zichtbaarheid van vermogen en persoonlijke gegevens te beperken. Soms volstaan relatief eenvoudige aanpassingen, zoals het loskoppelen van het woonadres van de onderneming, het kiezen van een minder direct herleidbare naam voor de holding, of het voorkomen dat de ondernemer als enig aandeelhouder publiek zichtbaar is.
Bij grotere vermogens kan het zinvol zijn om aanvullende juridische en vermogensstructuren te overwegen. Welke oplossing past, hangt altijd af van de persoonlijke situatie en wensen, en timing speelt daarbij een cruciale rol: wie tijdens onderhandelingen nog grote aanpassingen aan de structuur moet doorvoeren, maakt het zichzelf onnodig complex. Zet de structuur daarom bij voorkeur al neer voordat het traject begint.
Lees het artikel “Plots is uw vermogen zichtbaar” op Financial Focus

Heeft u een vraag over dit artikel?

De specialisten van ABN AMRO MeesPierson komen graag met u in contact.

Over private banking

Vermogen biedt kansen en verplichtingen. Het is daarom prettig als er iemand met u meedenkt en samen met u de mogelijkheden verkent. Met persoonlijke aandacht bent u verzekerd van waardevol advies en dienstverlening op maat.
Over private banking