Direct naar content

Het ongestoord verder leven van de langstlevende echtgenoot is sinds 2003 een belangrijk uitgangspunt van ons erfrecht. Een rechterlijke uitspraak morrelt hieraan als het gaat om een vermogende langstlevende. Een extreme situatie of de start van een nieuwe ontwikkeling?

Ons erfrecht sinds 2003

In vergelijking met kinderen hebben langstlevende partners in het erfrecht een zeer goede positie. Dat blijkt men name uit deze twee regelingen:

  1. De standaardregeling is dat de langstlevende echtgenoot automatisch eigenaar wordt van de nalatenschap van de eerst overleden echtgenoot. Dit is de situatie als de overleden echtgenoot geen testament heeft. De kinderen zijn wel mede-erfgenaam, maar krijgen hun erfdelen in de vorm van een niet-opeisbare vordering. In principe kunnen zij deze vordering pas opeisen na het overlijden van de langstlevende ouder.
  2. Kinderen hebben recht op een minimaal erfdeel, de legitieme portie. Dit is de helft van wat zijn of haar ouder nalaat, vermeerderd met bepaalde schenkingen. Maar ook voor dit minimale erfdeel geldt de opeisbaarheid na het overlijden van de langstlevende partner. Ik spreek hier over partner en niet over echtgenoot of ouder. Samenwoners kunnen dit namelijk ook regelen in een testament. Zelfs in de situatie dat de nieuwe partner dezelfde leeftijd heeft als de kinderen. Dan kan het als kind lang duren voordat je vordering opeisbaar wordt.

Niet alles mag

De langstlevende kan dus in een zeer riante positie terechtkomen. En er mag ook veel. Cruises maken tot het geld op is? Dat mag. Maar niet alles mag. Voor het doen van schenkingen aan anderen gelden beperkingen. Schenken mag wel, maar kinderen kunnen hier wat tegen doen als hun rechten worden geschonden. Achteraf weliswaar, maar toch. Zo kan een kind met een beroep op de legitieme portie geld terughalen, als hij minder krijgt dan zijn legitieme portie. Een ander middel is ‘benadeling van schuldeisers’ als de vorderingen door schenkingen niet meer volledig uitbetaald kunnen worden.

De casus bij de rechter

De rechter keek naar de volgende (vereenvoudigde) familiesituatie. Een vader van twee zonen is in 1977 weduwnaar geworden en in 2001 hertrouwd. Vader heeft in zijn testament zijn echtgenote tot enig erfgenaam benoemd. De zonen krijgen een vordering op hun stiefmoeder voor hun legitieme portie, pas opeisbaar na haar overlijden. In 2013 verkoopt stiefmoeder haar woning en realiseert een overwaarde van meer dan 1 miljoen euro. Stiefmoeder heeft schenkingen gedaan aan haar eigen kinderen, is inmiddels 93 jaar en verblijft in een zorginstelling.

Een zoon van vader legt beslag op een deel van het vermogen van stiefmoeder om zo zeker te stellen dat hij zijn vordering in de toekomst ook daadwerkelijk krijgt uitbetaald. Het beslag heeft tot gevolg dat een deel van het vermogen van stiefmoeder ‘op slot gaat’. Zij kan er niet meer vrij over beschikken. Stiefmoeder is het niet met het beslag eens en wil er vanaf.

De uitspraak van de rechter

Kijkend naar de hiervoor genoemde regelingen van het erfrecht, lijkt het beslag door zoon een kansloze  zaak. Maar het beslagrecht dwingt de rechter een belangenafweging te maken. De rechter moet de belangen van de zoon en die van stiefmoeder afwegen. En in dit geval houdt moeder, naar het oordeel van de rechter, voldoende vermogen beschikbaar ‘om gedurende haar resterende levensjaren in haar behoeften te voorzien’. Het vermogen van stiefmoeder is door het beslag dus voor een deel op slot gegaan en dat blijft ook zo.

Gevolgen voor de praktijk

De rechter heeft geoordeeld in een specifieke situatie. We zullen niet snel een identieke situatie aantreffen. Maar de principes gelden ook in situaties die niet identiek maar vergelijkbaar zijn. Het moet in ieder geval gaan om een vermogende langstlevende. Waar precies de grenzen liggen, is onduidelijk. Duidelijk is wel dat een (stief)kind dat in verweer wil komen tegen zijn langstlevende (stief)ouder hiervoor een extra middel in handen heeft.

Heeft u een vraag over dit artikel?

De specialisten van ABN AMRO MeesPierson komen graag met u in contact.

Meer over dit onderwerp