Testamenten voor samenwoners: waarom een goede regeling onmisbaar is

Samenwoners erven niet vanzelf van elkaar

In Nederland zijn gehuwden en geregistreerde partners automatisch elkaars erfgenaam. Voor samenwoners geldt dat niet. Overlijdt een samenwonende zonder testament, dan gaat de nalatenschap in principe naar de wettelijke erfgenamen: eerst de kinderen, en als die er niet zijn, de ouders, broers en zussen. De partner valt daarbij buiten de boot.

In de praktijk kan dat tot pijnlijke situaties leiden. De langstlevende partner kan bijvoorbeeld te maken krijgen met kinderen of schoonfamilie die hun erfdeel opeisen. Soms moet de woning worden verkocht of moet de partner een grote som geld vrijmaken om erfgenamen uit te kopen. Dat komt boven op het verdriet van het verlies.

Verblijvingsbeding: een eerste bescherming voor gemeenschappelijke bezittingen

Samenwoners kunnen in een samenlevingscontract afspreken dat bepaalde gezamenlijke bezittingen geheel naar de langstlevende gaan als één van beiden overlijdt. Zo’n afspraak heet een verblijvingsbeding. Vaak gaat het om de gezamenlijke woning, de inboedel of een gezamenlijke bankrekening. Het beding kan ook worden opgenomen in de leveringsakte van de woning.

Met een verblijvingsbeding kunt u vastleggen dat de langstlevende de volledige eigendom van de gezamenlijke goederen krijgt, eventueel met een vergoeding aan de andere erfgenamen. Vooral voor samenwoners zonder kinderen en met weinig privévermogen kan dit een eenvoudige manier zijn om de partner in het huis te laten blijven wonen en gedoe met erfgenamen te voorkomen.

Een belangrijk voordeel van een verblijvingsbeding ten opzichte van een testament is dat het niet eenzijdig kan worden gewijzigd. Dit geeft de langstlevende meer zekerheid dat na het overlijden van de partner de volledige eigendom van de gemeenschappelijke goederen ook daadwerkelijk wordt verkregen.

Beperkingen van een verblijvingsbeding

Een verblijvingsbeding heeft echter duidelijke grenzen. Het geldt alleen voor wat u samen bezit, dus niet voor ieders privévermogen. Heeft één van u bijvoorbeeld een aanzienlijke spaarrekening of een beleggingsportefeuille op eigen naam, dan valt dit niet onder de werking van het verblijvingsbeding. Daarnaast is de afwikkeling van de nalatenschap via een verblijvensbeding best ingewikkeld.

Bij samenwoners met kinderen kan een verblijvingsbeding zonder vergoeding fiscaal ongunstig zijn. Bovendien laat zo’n beding het recht van kinderen op hun kindsdeel onverlet. Worden kinderen hierdoor benadeeld, dan kunnen zij het tekort verhalen op de langstlevende partner.

Waarom een testament vaak meer zekerheid biedt

Wie echt wil vastleggen wat er met het vermogen gebeurt én zijn of haar partner zo goed mogelijk wil beschermen, komt al snel uit bij een testament. In een testament kunt u precies benoemen wie welke bezittingen en schulden erft en onder welke voorwaarden.

Een belangrijk voordeel is dat een testament de héle nalatenschap bestrijkt: zowel gezamenlijke als privébezittingen. Ook voorkomt u met een testament dat er overdrachtsbelasting is verschuldigd bij het erven van de woning, iets wat bij andere constructies wel kan spelen.

Daarnaast kunt u in een testament extra clausules opnemen. Denk aan een uitsluitingsclausule, waarmee u regelt dat wat uw erfgenaam van u krijgt, bij een scheiding niet in de gemeenschap van goederen terechtkomt. Zo houdt u vermogen binnen de familie. In ons artikel “Wat regelt de uitsluitingsclausule bij een erfenis of schenking eigenlijk precies?” leest u hier meer over.

Samenwoners zonder kinderen: vaak eenvoudiger te regelen

Voor samenwoners zonder kinderen is het opstellen van een testament in veel gevallen overzichtelijk. Stellen die nog niet lang samenwonen, kiezen er geregeld voor om een deel van het vermogen naar elkaar te laten gaan en daarnaast een deel voor hun eigen familie te reserveren.

Bij langere relaties ligt het vaak anders. Dan zien partners elkaar regelmatig als belangrijkste erfgenaam en willen ze dat de langstlevende alle ruimte heeft om het leven voort te zetten. Pas als beide partners zijn overleden, wordt het overgebleven vermogen dan verdeeld over de families van beiden of deels aan goede doelen nagelaten.

Wilt u zeker weten dat het vermogen uiteindelijk bij uw eigen familie terechtkomt, ook als de langstlevende zijn of haar testament later zou wijzigen? Dan kan een tweetrapsmaking uitkomst bieden. Dat is een bepaling in het testament waarbij u vastlegt dat uw partner eerst erft, maar dat wat na zijn of haar overlijden nog over is, vervolgens naar door u aangewezen erfgenamen gaat, bijvoorbeeld uw (schoon)familie.

Zorg dat uw wensen echt zijn vastgelegd

Samenwonen voelt vaak net zo verbonden als trouwen, maar juridisch ligt dat anders. Zonder regeling loopt u het risico dat uw partner bij uw overlijden minder goed beschermd is dan u denkt. Door na te denken over een verblijvingsbeding en vooral over een passend testament, voorkomt u onverwachte financiële gevolgen, discussies met familie en onrust rondom uw nalatenschap.

Wilt u weten waar u staat? Plan een gesprek met uw adviseur of notaris. Zo brengt u uw situatie helder in kaart en legt u uw afspraken goed vast in een samenlevingscontract met verblijvingsbeding en/of in een testament.

Woont u samen met kinderen en wilt u weten welke testamentsvorm het beste past bij uw wensen? Lees dan ons artikel Welk testament past bij uw gezin? Een testament voor samenwoners met kinderen. Voor meer informatie over vermogensoverdracht kunt u terecht op onze website: ABN AMRO MeesPierson.