Een finaal verrekenbeding in huwelijkse voorwaarden wordt vaak gebruikt om het vermogen bij overlijden gelijkmatiger over beide echtgenoten te verdelen. Dat kan op familieniveau fiscaal gunstig uitpakken. Maar wat gebeurt er als echtgenoten zo’n beding kort voor een overlijden uit hun huwelijkse voorwaarden laten verwijderen? De Belastingdienst zag daarin in een recente zaak een schenking van miljoenen euro’s. De rechter kreeg de zaak voorgelegd en afgelopen juli werd de uitspraak gepubliceerd. Wat kunnen we hiervan leren?
Wat is een finaal verrekenbeding?
Echtgenoten kunnen met huwelijkse voorwaarden regelen dat hun vermogens gescheiden blijven. Zij kunnen daarbij een finaal verrekenbeding afspreken. Zo’n beding bepaalt dat bij het einde van het huwelijk, bijvoorbeeld door overlijden, het vermogen wordt verrekend alsof er een gemeenschap van goederen was.
Het vermogen wordt door zo’n beding niet gezamenlijk eigendom. Het beding kan bij overlijden wel leiden tot een vordering van de ene echtgenoot op de andere. Het beding kan ook fiscaal aantrekkelijk zijn. Zie ook onze artikelen: De voordelen van een gelijke vermogensverdeling voor de erfbelasting, Nieuw voor samenwoners: een finaal verrekenbeding in een samenlevingscontract - Financial Focus en Verschil tussen gemeenschap van goederen en finaal verrekenbeding bij aanmerkelijk belang - Financial Focus.
Wat gebeurde er?
Een echtpaar was getrouwd op huwelijkse voorwaarden. Daarin stond sinds 2010 een wederkerig finaal verrekenbeding. Bij overlijden zouden de echtgenoten hun vermogen verrekenen alsof zij in algehele gemeenschap van goederen waren getrouwd.
Op 30 juni 2020 wijzigde het echtpaar de huwelijkse voorwaarden. Het finale verrekenbeding werd geschrapt. Op 22 juli 2020 overleed de minder vermogende echtgenoot. Als het finale verrekenbeding in stand was gebleven, zou bij het overlijden ook een deel van het vermogen van de meer vermogende echtgenoot in de verrekening zijn betrokken. Hierdoor zou de nalatenschap groter zijn geweest.
Voor de Belastingdienst was dit aanleiding om naar de schenkbelasting te kijken. Het schrappen van het verrekenbeding betekende volgens de inspecteur dat een echtgenoot afstand deed van een recht op verrekening. De inspecteur zag hierin een schenking van ongeveer € 11 miljoen. Omdat deze vermeende schenking binnen 180 dagen voor het overlijden plaatsvond, werd het bedrag ook meegenomen in de erfbelasting.
Waarom zou sprake kunnen zijn van een schenking?
Bij een schenking denken we meestal aan het overmaken van geld of het schenken van bijvoorbeeld een woning of aandelen. Maar een schenking kan ook op een andere manier plaatsvinden.
De gedachte van de Belastingdienst was in deze zaak als volgt. Stel dat iemand door een finaal verrekenbeding bij overlijden recht heeft op een deel van het vermogen van de echtgenoot. Dat recht kan een grote waarde vertegenwoordigen. Als het beding vervalt, verdwijnt ook dat recht.
De belangrijke fiscale vraag is dan: heeft de ene echtgenoot door het schrappen van het beding vermogen prijsgegeven ten gunste van de andere echtgenoot?
Dit raakt aan een breder vraagstuk rond huwelijkse voorwaarden. Vermogensverschuivingen tussen echtgenoten zijn niet automatisch schenkingen. De vraag wanneer zo’n verschuiving voor de schenkbelasting is voltooid, heeft al vaker tot procedures geleid. Ook bij andere wijzigingen van huwelijkse voorwaarden speelt deze discussie.
Wat besliste de rechter?
Wie hoopt dat deze procedure een duidelijk antwoord geeft, komt helaas bedrogen uit.
De Belastingdienst kwam namelijk in de bezwaarfase terug op de aanslag schenkbelasting. Daardoor hoefde de rechter uiteindelijk niet meer te beoordelen of het schrappen van het finale verrekenbeding daadwerkelijk een schenking was. De belangrijkste fiscale vraag bleef daardoor onbeantwoord.
Opvallend is het volgende onderdeel van de uitspraak: ‘het schrappen van een wederkerig finaal verrekenbeding alleen werkend bij overlijden in het zicht van overlijden wordt op dit moment niet gezien als een schenking.’ Een licht wantrouwende lezer zou kunnen bedenken dat er maatregelen getroffen gaan worden om dat in de toekomst wel mogelijk te maken.
Dat maakt de uitspraak interessant, maar ook lastig. We weten nu echter dat de Belastingdienst in deze situatie bij aanvang aanleiding zag om een schenking te constateren.
Is het probleem daarmee opgelost?
Nee. Huwelijkse voorwaarden worden om allerlei redenen aangepast. Misschien passen oude afspraken niet meer bij de huidige financiële situatie. Of echtgenoten willen hun vermogens bij overlijden anders verdelen.
Deze zaak vestigt de aandacht op de vraag: van welke bestaande rechten doen echtgenoten afstand als zij hun huwelijkse voorwaarden wijzigen? Dat speelt vooral wanneer de vermogens van beide echtgenoten sterk van elkaar verschillen. Een wijziging die op papier eenvoudig lijkt, kan dan een grote financiële waarde hebben.
Wat betekent dit voor u?
Heeft u huwelijkse voorwaarden met een finaal verrekenbeding en overweegt u om die te wijzigen? Dan is het verstandig om niet alleen naar de civielrechtelijke gevolgen te kijken. Laat vooraf ook beoordelen wat de fiscale gevolgen kunnen zijn. Dat geldt zeker wanneer één van beide echtgenoten aanzienlijk meer vermogen bezit dan de ander.
We hebben dus nog geen definitief antwoord. Het schrappen van een finaal verrekenbeding dat alleen bij overlijden werkt, wordt op dit moment niet als een schenking gezien. Deze zaak geeft echter wel enig inzicht in de gedachtevorming van de Belastingdienst. Mogelijk volgen in de toekomst maatregelen waardoor in dergelijke situaties wel schenkbelasting kan worden geheven. Het devies is daarom de vinger aan de pols te houden. Zodra er nieuwe ontwikkelingen zijn, informeren wij u daarover.
Ook interessant
Heeft u een vraag over dit artikel?
De specialisten van ABN AMRO MeesPierson komen graag met u in contact.