Direct naar content

De vraag of een kind kan worden onterfd, leidt bij veel mensen tot verwarring. Kan het nu wel of niet? Het kan wel, maar het heeft geen zin? Toch? Dergelijke reacties met veel aarzelingen krijg ik meestal als het onderwerp ter sprake komt. Hierna leest u hoe het echt zit.

Een kind onterven; het kan

U kunt een kind onterven. Dat kind wordt dan nooit meer uw erfgenaam. Onder het oude erfrecht was dat anders, maar dat ligt inmiddels al sinds 2003 achter ons. Wel heeft een kind recht op een legitieme portie. Dat is de helft van een normaal erfdeel en een onterfd kind moet daar een beroep op doen. Het onterfde kind dat dat doet, krijgt een vordering op de nalatenschap en wordt dus een schuldeiser. Onterven kan dus zeker zin hebben: het onterfde kind wordt een schuldeiser en heeft nog slechts recht op de helft van een normaal erfdeel.

De legitieme portie wordt berekend over de nalatenschap van de ouder en bepaalde schenkingen die de ouder tijdens zijn leven heeft gedaan. Sommige schenkingen hoeven na vijf jaar niet meer meegeteld te worden. Schenkingen aan andere kinderen moeten altijd meegeteld worden. Het is dus niet mogelijk om via schenkingen aan andere kinderen de legitieme portie van een kind ‘uit te hollen’.

Waarom is er een legitieme portie?

Er wordt veel gediscussieerd over de vraag of de legitieme portie nog wel van deze tijd is. In een uitspraak van een rechter uit 2018 heb ik deze mooie opsomming bewaard van redenen waarom we een legitieme portie kennen:

  • de overtuiging dat aan kinderen een deel van de nalatenschap van hun ouders toekomt;
  • door de preventieve werking van de legitieme worden veel familiemoeilijkheden voorkomen;
  • de bescherming van kinderen tegen bevoordeling van een willekeurige derde, maar ook van het ene kind boven het andere. Reden waarom de wetgever de ongewenste gevolgen van het subjectieve oordeel van de erflater, dat soms sterk beïnvloed kan worden door emoties van tijdelijke aard, tot op zekere hoogte behoort te beperken door het handhaven van een aanspraak van de kinderen op een breukdeel van de waarde van de nalatenschap;
  • het voorkomen dat door afschaffing van de legitieme portie de gevallen toenemen waarin het testament wordt aangetast op grond van het ontbreken van verstandelijke vermogens;
  • de bescherming van oudere kwetsbare personen doordat de legitieme portie een grens stelt aan de mogelijkheden van beïnvloeding door een derde ten behoeve van zichzelf;
  • het bevorderen van een gelijke behandeling van de eigen kinderen, en
  • (deels) bescherming van de gemeenschap door te voorkomen dat een kind dat is onterfd omdat het een nietsnut is en op andermans zak leeft, van gemeenschapsgelden leeft.

Het laatste argument is de reden waarom ik het citaat heb bewaard. Het is een citaat van de minister uit de jaren 90. Tegenwoordig zal het vast anders geformuleerd worden.

Het is niet moeilijk om op elk argument een weerwoord te formuleren. De discussie over de legitieme portie zal dus wel doorgaan. Feit is dat we op dit moment een legitieme portie hebben en er geen concrete plannen zijn of die af te schaffen of te veranderen.

Wie is een kind?

Kinderen hebben een legitieme portie in de nalatenschap van hun ouders. Dit brengt ons op de vraag wie in juridische zin een kind is.

Het uitgangspunt is dat een kind dat geboren is uit zijn of haar moeder een kind is van die moeder. Wordt een kind tijdens een huwelijk geboren? Dan is het uitgangspunt dat de man de vader is van het kind. Hij is sowieso de juridische vader. Of hij ook de biologische vader is, kan een andere kwestie zijn. Komt hij er achter dat hij niet de biologische vader is? Dan kan hij een procedure ontkenning vaderschap starten.

Als er geen sprake is van een huwelijk, dan moet de man het kind erkennen om juridisch vader te worden. Dit speelt dus onder meer bij samenwoners. Als een man een kind niet wil erkennen, kan een procedure vaststelling van het ouderschap worden gestart. Een belang voor de moeder hiervoor is dat de man gaat bijdragen in de kosten van opvoeding en verzorging van het kind. Een belang voor het kind is dat het een erfgenaam van de vader wordt, of op zijn minst een legitieme portie krijgt in zijn nalatenschap.

De ‘bezemkast-affaire’ van tennisser Boris Becker laat zien hoe op dit vlak een kort avontuur tot levenslange gevolgen kan leiden voor alle betrokkenen.

Een procedure vaststelling ouderschap kan ook nog worden gestart na het overlijden van de man. In de Verenigde Staten is hieruit de traditie ontstaan dat na het overlijden van een mannelijke beroemdheid veel mensen claimen een kind te zijn van die beroemdheid. Dichter bij huis hebben we in de rechtspraak biologische kinderen gezien die op creatieve manieren DNA van de overledene wisten te achterhalen. Graven van overleden voorouders zijn geopend en likranden van liefdesbrieven zijn onderzocht.

Zou een kind zijn vooroverleden en kinderen hebben achtergelaten? Dan hebben die kleinkinderen een legitieme portie.

Voor de overzichtelijkheid ga ik hier uit van de traditionele rollenpatronen. Tegenwoordig houdt de wet ook rekening met relaties van gelijk geslacht. Hier en hier leest u daar meer over. Adoptie is een andere mogelijkheid om juridisch ouderschap tot stand te brengen.

Praktische aandachtspunten

De legitieme portie is een erg ingewikkelde regeling. Ik heb me hier geconcentreerd op de vraag of een kind kan worden onterfd, waarom er een legitieme portie is en wie in juridische zin een kind is.

We weten nu dat een kind kan worden onterfd. Als dat aan de orde komt, is dat voor ouders vaak een heel zware beslissing. Naast begrijpelijke emotionele aspecten zijn er echter ook veel praktische aandachtspunten. Hier leest u daar meer over.

 

Heeft u een vraag over dit artikel?

De specialisten van ABN AMRO MeesPierson komen graag met u in contact.