Beleggingen schenken via een familiefonds deel 1

Dit artikel legt uit wat een familiefonds is en hoe u er een kunt oprichten. In deel 2 bespreken we wanneer een familiefonds een goede keuze kan zijn en hoe u het in uw schenkingsplan kunt verwerken. We gaan daarnaast in op een aantal belangrijke zaken die u moet weten. Zo krijgt u een helder beeld van de mogelijkheden.

Wat is een familiefonds?

Er is geen eenduidige, officiële definitie van een ‘familiefonds’. In essentie betreft het een overeenkomst tussen twee of meer familieleden - de participanten - waarbij zij gezamenlijk vermogen inbrengen en beheren met als doel het realiseren van rendement op dit vermogen.

Het belangrijkste doel van een familiefonds is dat het familievermogen bijeen blijft. De economische eigendom van het vermogen wordt daarbij losgekoppeld van de juridische eigendom en het beheer. Hierdoor kunt u de economische eigendom op een fiscaal voordelige manier overdragen aan de volgende generatie, zonder dat deze familieleden direct zeggenschap krijgen. Met een familiefonds behoudt u dus de regie over het beleggingsbeleid binnen de portefeuille, terwijl u de onderliggende waarde fiscaal vriendelijk aan uw (klein)kinderen laat toekomen.

Familiefonds opnieuw gedefinieerd: wat is er veranderd in 2025?

Voorheen werd met een ‘familiefonds’ meestal een besloten fonds voor gemene rekening (FGR) bedoeld, dat in box 3 viel. Vanaf 1 januari 2025 geldt echter dat een fonds alleen als FGR wordt gezien als het onder de Wft als beleggingsfonds wordt aangemerkt én de participaties verhandelbaar zijn. Voldoet een fonds niet aan deze eisen, dan is het fiscaal transparant en valt het fondsvermogen in box 3. Over deze laatste variant hebben we het in dit artikel.

Hoe werkt het voor de inkomstenbelasting?

Voor de inkomstenbelasting is het familiefonds in box 3 zoals gezegd fiscaal transparant. Dat wil zeggen dat het fonds zelf geen belasting hoeft te betalen, maar de participanten wel. De waarde van de beleggingen in het fonds vormt box 3-vermogen en daarover moet jaarlijks belasting worden betaald. De participanten betalen dus alsof ze volledig eigenaar zijn van het vermogen, maar dan naar rato van hun aandeel. Omdat er jaarlijks door de kinderen box 3-belasting moet worden betaald over het aandeel dat aan hen is geschonken, is het aan te raden dat het fonds steeds een bedrag uitkeert waarmee de kinderen deze belasting kunnen betalen.

Hoe richt je een familiefonds op?

Meestal zal een familiefonds door ouders of grootouders worden opgericht. Wij gaan hier dan ook vanuit bij de te nemen stappen. We spreken hieronder telkens over ouders. Dat zouden ook grootouders kunnen zijn. De fiscale lasten zijn dan in directe zin hoger, maar u slaat wel een generatie over.

1. De ouders stellen een overeenkomst op. Hiervoor gelden geen speciale eisen, zoals een notariële akte. Het fonds kan dus worden ingericht naar de wensen van de oprichters. Het is wel raadzaam om een goede adviseur in te schakelen, omdat de voorwaarden bepalen of er daadwerkelijk sprake is van een transparant familiefonds.
2. De spelregels van het fonds worden vastgelegd in de ‘Fondsvoorwaarden’. Hierin wordt bijvoorbeeld geregeld: wie er allemaal mogen meedoen aan het fonds, wat geldt als je niet meer mee wilt doen en wanneer worden er inkomsten uit het belegde vermogen uitgekeerd aan de participanten.
3. ​Vervolgens dragen de ouders de beleggingsportefeuille over aan het fonds. Het fonds reikt daarvoor participaties aan hen uit. Hierdoor wordt de economische eigendom (de participaties) gescheiden van de juridische eigendom en het beheer van de beleggingen. De participaties geven recht op de waarde van de beleggingen en de inkomsten hieruit.
4. Er zijn drie verschillende rollen bij een fonds: er is een bewaarder (de juridisch eigenaar) en een beheerder (voert dagelijks beheer en beleid) en er zijn participanten (de economisch eigenaar). De rol van bewaarder en beheerder wordt door de ouders op zich genomen. De participanten zijn in eerste instantie de oprichters van het fonds, dus de ouders.
5. We zien vaker dan voorheen dat een stichting wordt opgericht die de functie van bewaarder en beheerder op zich neemt. De oprichting van de stichting moet wel notarieel gebeuren. Het voordeel van een stichting is bijvoorbeeld dat een stichting niet kan overlijden, niet wilsonbekwaam raakt en niet in een echtscheiding belandt. Als participanten geen familieleden zijn, vereist de bank waarschijnlijk dat de bewaarder een stichting is.
6. Als ouders beleggingen overdragen naar het fonds wordt dat bij de bank geadministreerd op een rekening ten name van de ouders inzake fonds ‘naam fonds’. Is er een stichting opgericht dan staat de rekening op naam van de stichting.
7. De ‘echte’ vermogensoverdracht kan nu pas plaatsvinden. Ouders gaan jaarlijks een aantal participaties aan hun kinderen schenken. Meestal wordt een bedrag ter grootte van de schenkingsvrijstelling en/of de eerste tariefschijf van € 158.669 geschonken. Meer informatie over schenken in 2026 vindt u in het artikel: Welke schenkingsvrijstelling kunt u in 2026 toepassen?.
8. De namen van de participanten en hoeveel participaties iedereen heeft, moeten worden bijgehouden in het participantenregister.​ Telkens als er een schenking wordt gedaan, moet het participantenregister worden aangepast aan de nieuwe situatie. De bank houdt dat niet voor u bij.

Een familiefonds biedt de mogelijkheid om de volgende generatie te betrekken bij uw beleggingsvermogen. Zo kunt u uw kennis en ervaring op het gebied van beleggen meegeven aan de volgende generatie. Dit kunt u combineren met vermogensoverdracht, zodat u ook de druk van de erfbelasting voor de volgende generatie beperkt.

Het oprichten van een familiefonds moet zorgvuldig gebeuren. Er zijn altijd een aantal vaste stappen die u moet zetten. Minstens zo belangrijk is dat het fonds op uw familiesituatie en wensen aansluit. Daarmee is het familiefonds met name geschikt voor het overdragen van grotere vermogens. Wilt u weten meer weten over het schenken van beleggingen via een familiefonds? Lees dan nu deel 2 van deze reeks. Wilt u meer lezen over vermogensoverdracht in het algemeen? Kijkt u dan op onze site (ABN AMRO MeesPierson).