U woont samen, heeft kinderen en deelt uw leven – en misschien ook uw vermogen. Maar wat gebeurt er als één van u overlijdt? Zonder goede afspraken kan dat grote gevolgen hebben voor degene die achterblijft. Een testament biedt rust en zekerheid, juist in een periode waarin u daar het minst over wilt nadenken. Hoe belangrijk dat is, blijkt uit het verhaal van Tom en Lisa.
Tom (41) en Lisa (39) wonen al tien jaar samen. Ze hebben twee kinderen: Emma (8) en Noah (6). Ze delen een koopwoning, hebben samen een beleggingsportefeuille opgebouwd en beiden een mooi inkomen. Tom runt daarnaast een succesvolle onderneming. Ze genieten van het leven – maar hebben nog nooit nagedacht over wat er gebeurt als één van hen overlijdt. Tot een collega van Tom plotseling overlijdt en hij geconfronteerd wordt met de eindigheid van het leven. "Wij moeten ook iets regelen," zegt Lisa die avond aan de keukentafel.
Herkenbaar? Voor veel samenwoners is de stap naar een notaris groot, terwijl de gevolgen van niets regelen nóg groter kunnen zijn. In dit artikel lopen we aan de hand van Tom en Lisa door de vijf meest voorkomende testamentsvormen voor samenwoners met kinderen. Wat houdt elke vorm in en wat zijn de voor- en nadelen voor hun situatie? We gaan er hier vanuit dat Tom als eerste overlijdt.
Eerst: waarom een testament én samenlevingscontract zo belangrijk zijn voor samenwoners
Gehuwde stellen met kinderen zijn wettelijk beschermd bij overlijden: de langstlevende erft alles en de kinderen krijgen een vordering. Samenwoners hebben die bescherming niet. Zonder testament erven de kinderen de nalatenschap volledig. In dit geval erven Emma en Noah ieder de helft; zolang zij minderjarig zijn, beheert Lisa dit vermogen onder toezicht van de kantonrechter.
Een samenlevingscontract en een testament bieden hiervoor samen een oplossing. Daarmee wordt Lisa beschermd. In het testament kan worden vastgelegd dat Emma en Noah hun deel pas kunnen opeisen na het overlijden van beide ouders. Deze bepaling werkt alleen als er ook een notarieel samenlevingscontract is afgesloten.
Vier testamentsvormen voor Tom en Lisa
- Langstlevende enig erfgenaam, legaten voor de kinderen
Deze testamentsvorm zien we veel terug in de praktijk. Hierbij wordt Lisa enig erfgename als Tom overlijdt. Emma en Noah krijgen wél een erfdeel, maar als een niet-opeisbare vordering: een bedrag dat pas wordt uitbetaald als Lisa ook overlijdt (of in bijzondere omstandigheden die in het testament staan). Over dit bedrag loopt meestal rente.
Voordelen voor Lisa: Lisa kan in de woning blijven wonen en behoudt ook de financiële regie over het overige vermogen, zoals de onderneming. De nalatenschap is eenvoudig af te wikkelen. Bovendien kan de erfbelasting worden beperkt bij het overlijden van Lisa door rentebijschrijving op de vorderingen.
Nadeel: Het is geen flexibele regeling. Lisa kan niet eenvoudig alvast delen van de erfenis op naam van de kinderen zetten.
- Quasi-wettelijke verdeling
Hierbij worden Lisa en de kinderen samen erfgenaam. Lisa heeft daarna de vrijheid om de erfenis te verdelen, vaak binnen een in het testament gestelde termijn van twee jaar. Ze kan alles aan zichzelf toedelen, waarbij Emma en Noah een vordering (met rente) krijgen of bepaalde bezittingen direct aan de kinderen geven.
Voordelen voor Lisa: Flexibeler dan optie 1. Maatwerk is mogelijk. Zelfde fiscale voordeel als bij optie 1 als er rente op de vorderingen wordt bijgeschreven.
Nadeel: De afwikkeling is complexer. Omdat de kinderen mede-eigenaar worden van de erfenis, moet er worden verdeeld via een notariële akte. Als er een hypotheek op de woning rust, kan het in de praktijk lastig zijn om de kinderen uit hun medeaansprakelijkheid te laten ontslaan door de bank.
- Tweetrapstestament
Lisa erft alles als Tom overlijdt – maar er zit een ontbindende voorwaarde aan vast. Wat er bij Lisa's overlijden nog over is van Tom's nalatenschap, gaat automatisch naar Emma en Noah. Lisa mag het vermogen wel gebruiken en ook opmaken.
Voordelen voor Lisa: De kinderen hebben een sterk juridisch recht: wat er van Tom's nalatenschap overblijft, is écht voor hen bestemd. Bij het eerste overlijden is geen erfbelasting verschuldigd, zolang de verkrijging binnen de vrijstelling blijft.
Nadelen: Er geldt een strikte administratieplicht: Lisa moet bijhouden welk vermogen afkomstig is uit Tom’s nalatenschap. Bij een tweetrapsmaking wordt, over twee overlijdens bezien, vaak meer erfbelasting betaald dan bij de varianten 1 en 2.
- Vruchtgebruiktestament
Emma en Noah worden direct eigenaar van de erfenis, maar Lisa mag het vermogen blijven gebruiken: in de woning blijven wonen, de onderneming voortzetten of verkopen en het dividend van de beleggingen ontvangen. In de praktijk verandert er voor Lisa weinig – maar juridisch zijn de kinderen al eigenaar.
Voordelen voor Lisa: Fiscaal kan dit gunstig uitpakken, omdat het vermogen al vroeg bij de kinderen terechtkomt. De kinderen profiteren direct van eventuele waardestijgingen.
Nadeel: Lisa moet de kinderen jaarlijks informeren over de stand en het gebruik van het vermogen. Dat vraagt discipline en goede verhoudingen. Als de relatie later verslechtert – door een nieuwe partner of conflicten – kan dit tot problemen leiden.
In het artikel Aandachtspunten bij een vruchtgebruiktestament leest u meer over de voor- en nadelen van dit testament.
Uw kinderen goed beschermd
Daarnaast willen ouders vaak beschermingsmaatregelen voor hun kinderen opnemen, zoals het benoemen van een voogd en het vastleggen van een uitsluitingsclausule. De verschillende mogelijkheden worden toegelicht in het artikel Uw kinderen en uw testament.
Welke keuze past bij Tom en Lisa?
Er is geen universeel 'beste' testament. Bovendien is het lijstje niet uitputtend. Voor Tom en Lisa – ouders die niet getrouwd zijn en samen twee kinderen hebben – zal de keuze hoogstwaarschijnlijk neerkomen op de eerste of tweede variant. Die bieden de meeste rust voor de langstlevende, zijn fiscaal aantrekkelijk én houden de belangen van de kinderen goed in het oog.
Maar iedere situatie is anders. De hoogte van het vermogen, de aanwezigheid van een hypotheek, de wens voor flexibiliteit of juist zekerheid voor de kinderen en de samenstelling van het gezin: het maakt allemaal verschil. Bij samengestelde gezinnen wordt vaker voor de vierde variant gekozen. Hierover kunt u lezen in het artikel Aandachtspunten voor een samengesteld gezin.
Voor meer informatie over vermogensoverdracht kunt u terecht op onze website: ABN AMRO MeesPierson.
